Thursday, May 7, 2026

HISTORY OF SHORT STORY

  Short story:


According to Literary critical terms a short story can be defined as:

“A prose narrative of shorter length than the novel that concentrates on a single theme.”

According to Britannica Encyclopedia:

“A short story is a brief fictional prose narrative. It usually presents a single significant episode or scene involving a limited number of characters. A short story concentrates on the creation of mood rather than the telling of a story.”

According to Oxford Dictionary of Literary Terms a short story is defined as:

“A fictional prose tale of no specified length, but too short to be published as a volume on its own.”

Short story can also be defined as:

“A kind of story shorter than the novel or novelette, characteristically developing a single central theme and limited in scope and number of characters.”

            There is a common point in above definitions that the short story is a work of prose tale or fiction which is shorter in length but has a central theme. So these short stories are shorter in length but they do have a theme.

The aspects of a Short Story:
            A short story is similar to a novel in many aspects. The elements of a short story includes: plot, character, setting, theme, moral values.
            In short stories the plot is the sequence of events namely; the beginning, middle and end. Characters are people in the story; there could be major characters and minor characters. In short story the setting is the place and the time that where and when a story takes place. The theme is a general idea of what the story is about and the moral values are principles that convey important messages.

Characteristics of a Short Story:
  • It is shorter in length and could be read usually in one sitting.
  • The information offered in a short story is relevant to the tale being told.
  • It is unlike a novel where a story can diverge from the main plot.
  • It usually tries to leave behind a single impression or effect.
  • As these stories are concise so, the writers depend on the reader bringing personal experiences and prior knowledge to the story.
  • The authority of the narrator is questioned while writing a short story.
  • In terms of language patterning of symbols, multiplicity of voices, indirect language, and stream of consciousness are the techniques which are followed by the modern writers.

Conflict as an important element:
            Conflict is the struggle between opposing forces in a short story. There could be an external conflict in which a character struggles against some outside force or there could be an internal conflict which exists within the mind of the character. The common applications in a conflict could be:
  • Man vs man.
  • Man vs self.
  • Man vs nature.
  • Man vs society.
  • Man vs technology.
  • Man vs fate.

लघुकथा (अङ्क ३४ मा प्रकाशित)

‘‘त्यो सफलताको सिँढी तिम्रो पसिनाले होइन, मेरै रगतको जगमा ठडिएको हो !’’ मध्यरातको सन्नाटालाई चिर्दै एउटा कठोर र द्वन्द्वात्मक स्वर गुञ्जियो । सहर सुनसान थियो, तर एउटा भव्य सालिकको फेदमा अदृश्य छाया र सालिकबीच वाकयुद्ध चलिरहेको थियो ।

सहरले जसलाई ‘नायक’ मानेर पूजा गर्थ्यो, त्यो सालिक त केवल एउटा जड पत्थर थियो । त्यसलाई जीवन्त बनाउने, बाटो देखाउने र पर्दापछाडि बसेर रणनीतिको जालो बुन्ने त त्यो ‘अदृश्य छाया’ पो थियो ! जसरी चन्द्रगुप्तको पछाडि चाणक्य थिए, त्यसरी नै यो सहरको परिवर्तनको सूत्रधार त्यही निःस्वार्थी छाया थियो । उसले कहिल्यै पद खोजेन, न त सरकारी गाडीको विलासिता नै रोज्यो । उसले त केवल आफ्नो साथीलाई शिखरमा पुर्‍याउन खोज्यो ।

हेर्दाहेर्दै विजय उत्सवको उज्यालो झलमल्ल भयो । हजारौँका ताली र मालाले सालिक पुरियो । सबैले सालिकको जयजयकार गरे । तर, जब सूर्य टाउकोमाथि आयो, सालिक झन् चम्कियो । विडम्बना ! त्यही उज्यालोमा आफ्नो अस्तित्व अर्पेको त्यो छाया भने बिस्तारै खुम्चिँदै आफ्नै खुट्टाभित्र बिलायो ।

अन्ततः, उज्यालो जति प्रखर भयो, सधैँ साथ दिने छाया उति नै छिटो हरायो ।

- सिद्धार्थटोल, उदयपुर

...........................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

Wednesday, May 6, 2026

लघुकथा (अङ्क ३४ मा प्रकाशित)

शहरको एउटा होटल परिसरमा भव्य सम्मान कार्यक्रम चल्यो । सो कार्यक्रममा स्थानीय नेता, समाजसेवी, बौद्धिकवर्ग, विद्धान्‌जन्, महिला, बालबालिका, संस्कृति, शिक्षा, पर्यटन, स्वास्थ्य, साहित्य, कला आदि क्षेत्रका वरिष्ठदेखि कनिष्ठ व्यक्तिहरूको बाक्लै सहभागी थियो । म पनि सो कार्यक्रममा सहभागी हुन पुगेको थिएँ । 

पानसमा दीप प्रज्ज्वलन गरेर कार्यक्रम शुभारम्भ गरेको थियो । कार्यक्रम वरिष्ठ साहित्यकारबाट सञ्चालन गरियो । स्वागत भाषण संस्कृति अध्येयता एक विद्धानबाट भयो । वक्ता पङ्क्तिमा एक नेताजीको पहिलो पालो आयो । वहाँले आफ्नो कार्यको आफै मूल्याङ्कन गर्दै नाकलाई घिरौलाझैँ फुलाएर भाषण गर्नुभयो– “हेर्नुस् यस भेकको कला, संस्कृति सम्पदाको सबै काम पुरा भइसक्यो । अब बाँकी केही रहेन ।

विश्वको उच्च निकायबाट ठूल–ठूला पुरस्कार र प्रमाणपत्र पनि हामीलाई दिइसक्यो यो सबै मेरै पालामा भयो । परर….परर ताली बज्यो । अन्तिम वक्ताको रुपमा सम्मानित व्यक्तिको पालो आयो । जो संस्कृति सम्पदा अध्ययन र अनुसन्धानमा लामो समयदेखि कार्यरत थिए । उनले आफ्नो मन्तव्य राखे– “सज्जनवृन्द सम्पदा संस्कृतिको काम यस भेकमा अझ धेरै गर्न बाँकी नै छ । हामीले दिनरात खटेर गर्दा पनि चौठाई भाग पनि गर्न सकेको छैन । अब आफूमा भएको ज्ञान र सीप नवपुस्तालाई सिकाउँदै अघि बढाउँदै लानु छ । यो सम्मानले मेरो काँधमा थप जिम्मेवारीको भारी थपेको छ ।” सबैले तरर….ताली बजायो । अचानक ताली बज्दा बज्दै मेरो हात टक्क रोकियो । म भित्र अन्तरद्वन्द्व चल्यो । नेता भन्छ– ‘‘काम गर्न बाँकी नै छैन्’’ संस्कृति अध्येयता भन्छन्‌– ‘‘धेरै काम गर्न बाँकी छ ।’’ जे होस् नेता र संस्कृति अध्येयताको अभिव्यक्ति फरक थियो । आकास र पातालको अन्तर थियो । फरक अभिव्यक्ति सुनेर म अवाक् भएँ ।

- बुङ्गमति–२२, ललितपुर

...........................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

लघुकथा (अङ्क ३४ मा प्रकाशित)

बज्यो धून बज्यो धून पक्कै कृष्ण हुन्

भन्ने गीतमा खल्तीमा बज्यो फोनको धून । त्यसपछि उनले खल्तीबाट मोबाईल निकालेर कसले बजायो भनेर हेरे अनि बोले – हजुर ! नमस्कार, म बोल्दैछु । अस्तिको खेपको पैसो पाउनुभो ? ए ! ल ठिक छ त्यसोभए । अँ सुन्नुस् न हजुर एउटा अर्कोपनि त्यो अस्ति गिट्टी बालुवा छड सिमेन्ट पठाइदिनुभएको जस्तै ठाउँ छ । त्यहाँ पनि त्यसैगरी सामन पठाइदिनुपर्‍यो । मै तपाईंलाई फोन गरुँला भन्दै थिएँ, तपाईंकै फोन आयो । एकदम सुसाइतमै फोन गर्नुभो । बरू बिला बनाउँदा चाहिँ अल्लि भिन्दै तरिकाले बनाउनुहोला । त्यो सामानको मात्र होइन यस्सो कोही बेला तपाईं हामी कतै भेट हुँदा एक दुई  घण्टा बसेर रमाइलो गर्न समेत निस्कने गरी । मैलेपनि त्यही बिल देखाएर अधिकृतहरूबाट पैसो झार्नु पर्छ । फेरि जति किस्ता पैसो निकाल्यो त्यतिनै पटक त्यहिँ कार्यालय भित्र अघोषित पट्के कर नदिए काम अड्काइहाल्छन । अनि यस्सो बाङ्गो औंलो त बनाउनै पर्‍यो ।

हवस् हजुर हवस् । तपाईं त्यति ज्ञानी मिलनसार हुनुहुन्छ भनेरै बुझेरै हामीले कारोबार तपाईंसित गरेका हौं नि ! ल हजुर, तपाईंको त्यति पक्का वचन सुनियो । म अब एकदम लाभदायक कारोबार हुने भो । बरू पैसोचाहिँ एकहप्तापछि अर्को किस्ता निस्केपछि है त हजुर !

हवस् हवस् । हुन्छ हुन्छ भैहाल्छ नि ! तपाईं व्यापारी र हामी ठेकदार भनेको त ढुङ्गाको भर माटो र माटोको भर ढुङ्गा त हो नि । दोहोरै हित त हेर्नू परिगो नि । हवस् म ढुक्क भएँ  है हजुर । मेरो अहिले भर्खरै अर्को एउटा यस्तै कामको लागि बैठक छ । अहिलेलाई मैले फोन राखें है । नमस्कार ।

यो सम्वाद सुनिरहेको एकजना कामदारले ठेकदार मोटरसाइकल चलाएर अल्लि पर पुगेपछि अर्को कामदारसँग भन्यो – साले ! ठेकदार हुँ भन्ने अनि देश र जनतालाई सेकाउनसम्म सेकाउने सेकदार बन्ने ? कस्तो भ्रष्ट रहेछ यार हाम्रो साहू त । यस्ता देशमाराको नोकर बन्दा हाम्रो इज्जत नै जान्छ । बरू हिँड तँ र म अन्तै अल्लि इज्जतिलो ठाउँ खोज्न जाउँ ! हाम्रै पसिनाको करबाट आउने बजेटमा पौडी खेल्नेहरूलाई सहयोग गर्नु अपराध हो । सेकदार जस्तो भए नि हाम्रो त इज्जत छ नि । हामी अपराधीको नोकर नबसौं ।

नजिकै बसेर कुरो सुनिरहेको खैरे कुकुर पनि एकछिन पछि मान्छेको कुरा बुझेकै जस्तोगरी कुम्लोकुटुरो बोकेर बाटो लागेका कामदारहरूकै पछि पछि गयो ।

- चितवन

...........................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

लघुकथा (अङ्क ३४ मा प्रकाशित)

अर्ध–अँध्यारो कोठामा जूनको मधुर प्रकाश सुस्मिताको देहमा छरिएको थियो । अविनाशको नजर उनको बायाँ स्तनको माथिल्लो ढल्कावटमा रहेको त्यो सानो र गाढा कोठीमा पुगेर अडियो ।

“सुस्मिता, यो सानो बिन्दुलाई हेर त,’’ अविनाशले औँलाले सुस्तरी स्पर्श गर्दै भन्यो, “यस्तो लाग्छ, प्रकृतिले तिम्रो सौन्दर्यको व्याख्या गर्दागर्दै थाकेर यहाँ एउटा अर्थपूर्ण पूर्णविराम लगाइदिएको छ ।’’

सुस्मिताले अविनाशको हातलाई आफ्नो हातमा लिइन् र सोधिन्, “पूर्णविराम कि प्रस्थानविन्दु अविनाश? तिम्रो नजर यहाँ आएर रोकिन्छ कि यहाँबाट तिम्रो तिर्खा सुरु हुन्छ?’’

“सुरुमा त यो केवल एउटा आकर्षण थियो,’’ अविनाशले गम्भीर हुँदै भन्यो, “तर अहिले मलाई यो एउटा यस्तो ध्रुवतारा जस्तो लाग्दैछ, जसले शरीरको यो विशाल भूगोलमा म जस्तो पथभ्रष्ट प्रेमीलाई प्रेमको सही दिशा निर्देश गरिरहेछ ।’’

सुस्मिता मुस्कुराइन्, तर त्यो मुस्कानमा एउटा रहस्यमयी गहिराई थियो । उनले भनिन्, “तिमी पुरुषहरू कति चाँडै दार्शनिक बन्छौ है? तर मेरा लागि यो कोठी मेरो शरीरको त्यो 'शून्य’ हो, जसले आफू उभिएको ठाउँको मूल्य दश गुणा बढाइदिन्छ । यो नहुँदो हो त, सायद तिम्रो लागि यो देह केवल मासुको थुप्रो मात्र हुन्थ्यो ।’’

अविनाशले भावुक हुँदै भन्यो, “त्यसोभए यो शून्य होइन, यो त ब्रह्माण्डको त्यो "ब्ल्याक होल’ हो, जसले मेरो सारा अहङ्कार र वासनालाई आफूभित्र तानिरहेको छ ।"

साँझ ढल्दै गयो । स्पर्शहरू सघन भए र संवादहरू बिस्तारै मौनतामा विलिन भए । जब अविनाशले समर्पणको अन्तिम घडीमा त्यो कोठीलाई चुम्यो, सुस्मिताले लामो सास फेर्दै कानाफूसी गरिन्‌— “अविनाश, मान्छेहरूले यसलाई कामवासनाको बिन्दु भन्छन्, तर वास्तवमा यो त मेरो शरीरमा तिम्रो निष्ठा जाँच्न बसेको एउटा सानो "अदालती साक्षी’ पो हो !"

- इटहरी, सुनसरी

...........................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।