समाचार

चैत्र, २१ गते शनिवार भक्तपुरमा सिर्जना अभियान समाजद्वारा आयोजित विमोचन कार्यक्रमका सभाध्यक्ष ध्रुव मधिकर्मी, प्रमुख अतिथि डा. पुष्करराज भट्ट, विशिष्ट अतिथिद्वय डा. हरिप्रसाद भण्डारी र लता के. सी. एवं कृतिकार नेउपानेले लघुकथा गान बजाउँदै कृतिको सामूहिक विमोचन गर्नु भयो ।

कार्यक्रममा प्रमुख अतिथि भट्टले वर्तमान समयमा देखा परेका लघुकथाको प्रवत्तिबारे चर्चा गर्दै हिजोआज एकल विषयमा लघुकथाकृति लेखिने प्रचलन बढेको बताउनु भयो साथै यस्ता कृतिले वर्तमान समयको अभिव्यक्ति प्रवाह गर्ने विश्वास व्यक्त गर्नु भयो ।

कृतिको विमोचनपश्चात् विशिष्ट अतिथि डा. भण्डारीले कृतिकारलाई शुभकामना दिँदै विमोचित कृतिमाथि संक्षिप्त समीक्षा गर्नु भयो । चुनावी सेरोफेरो लघुकथाकृतिको नाम सार्थक रहेको, निर्वाचन २०८२ को दौरानमा घटेका यावत् घटना र विषयलाई कृतिकारले संक्षिप्तरुपमा रोचक र मिठासपूर्णरूपमा लघुकथाहरू उनेको, लघुकथाका शीर्षकहरू सन्दर्भिक रहेको, आवश्यक पात्रहरूको सिर्जना गरिएको बताउनु भयो । विमोचित कृतिमा समेटिएका लघुकथाहरूमा लघुकथाका नवीतम् मान्यतामा आधारित रहेको बताउनु भयो । व्यङ्यभाव, प्रतीक, स्वैरकल्पना र संवादको प्रयोग मीठो र सरल भाषा, राम्रो परिवेशमा लघुकथाहरू बुनिएको भाव व्यक्त गर्नु भयो ।

कार्यक्रममा विशिष्ट अतिथि के.सी.ले कृतिकारको लेखनकला र शैलीलाई नजिकबाट हेरिरहेको बताउँदै छोटो समयमा दुईवटा कृति प्रकाशन गर्नु महत्वपूर्ण कार्य हो भन्नु भयो साथै कृतिकारलाई शुभकामना तथा बधाई दिनु भयो ।

कृतिकारले कृतिको गर्भ र पृष्ठभूमिबारे औँल्याउनु भयो। चुनाव घोषणा भएदेखि मतदानको दिनसम्म ५५ दिनमा लेखिएका ५९ लघुकथाहरू भविष्यका लागि दस्तावेज बनुन् भन्ने अभिप्रायले कृति प्रकाशन गरेको बताउनु भयो र पाठक प्रतिक्रियाको अपेक्षा राख्नु भयो साथै लेखन, प्रकाशन र विमोचनसम्मको यात्रामा साथ र सहयोग दिने सबैलाई धन्यवादसहित् मायाको चिनो प्रदान गर्नु भयो ।

सो विमोचन कार्यमा विमोचित कृतिबाट शान्ता तिम्सिनाले मातृभूमि र प्रार्थना खनालले वेदना शीर्षकको लघुकथा वाचन गर्नु भयो । कार्यक्रमको अन्त्यमा सभाध्यक्ष मधिकर्मीले कृतिभित्र समेटिएका लघुकथाहरू चुनावी माहौलसँग मात्र नजोडिएर आज र भोलिको समय पनि जोडेको विश्वास व्यक्त गर्नु भयो ।

आयोजक संस्थाका सदस्य लक्ष्मी वैद्यले सञ्चालन गर्नु भएको छोटोमीठो सो कार्यक्रममा कृतिकारका आफन्तजन , साहित्यकार र लघुकथाप्रेमीहरूको उल्लासमय उपस्थिति रहेको थियो ।

..............................................................................‍

..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

समाचार

चैत्र, २१ गते शनिवारका दिन ग्रीनलिफ रेस्टुरेण्ट पुतलीसडकमा एक समारोहका बीच साहित्यकार योगेन्द्र तिमिल्सिनाको लघुकथासङ्ग्रह 'बोकेदाह्री' को लोकार्पण भयो । समारोहमा समीक्षकद्वय प्रा.डा. भरतप्रसाद भट्टराई तथा महेश प्रसाईले लघुकथासङग्रहका लघुकथाहरुको समीक्षा प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।

विशेष अतिथि लघुकथाकार ध्रुव मधिकर्मीले साहित्यकार योगेन्द्र तिमिल्सिनाको कथाको क्षेत्रमा लामो पृष्ठभूमि रहेको उल्लेख गर्नु हुँदै बोकेदाह्रीमा समावेश केही लघुकथाहरु बारे चर्चा गर्नु भयो । त्यस्तै अर्का विशेष अतिथि लघुकथा समाजका सचिव तथा मधुपर्क मासिकका सम्पादक तुलसीहरि कोइरालाले लघुकथाको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि केलाउँदै यसको लोकप्रियता बढ्दै गएको र लघुकथा लेखन पनि विस्तार हुँदै गएको कुरा उल्लेख गर्नु भयो ।

महेश प्रसाईंले कथाकार योगेन्द्र तिमिल्सिनाको २०२८ सालदेखिको लामो साहित्यिक पृष्ठभूमि केलाउँदै उतिबैलैदेखिका स्थापित सम्पादक र साहित्यिक अध्येता तिमिल्सिनाको लघुकथा कृतिले राम्रो साहित्यिक मूल्य बोकेको बयान गर्नु भयो । प्रा.डा. भरतप्रसाद भट्टराईले लघुकथासङ्ग्रह बोकेदाह्रीमा प्रकाशित चालीस लघुकथाहरुको प्रवृत्तिगत समूहमा विभाजन गरी विस्तृत समीक्षा प्रस्तुत गर्नु भएको थियो । मानवीय समवेदना, समकालीन राजनीतिप्रतिको व्यङ्ग्य, अन्धविश्वास, सामाजिक र साँस्कृतिक विचलन आदि विषयमा कथाहरूको वर्गीकरण गरी उहाँले लघुकथासङ्ग्रहको समीक्षा प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । लघुकथाकारले मुसाको इजलास, मान्छे, नाठो, आश्वासन जस्ता कतिपय लघुकथामा स्वैरकल्पनाको प्रयोग गरी सुन्दर प्रस्तुती गरेको कुरा डा.भट्टराईले उल्लेख गर्नु भयो ।

कार्यक्रममा लघुकथाकार योगेन्द्र तिमिल्सिनाले आफूलाई उत्कृष्ट लागेको २०२८ मा प्रकाशित 'मान्छे' शीर्षक लघुकथा वाचन गर्नु भएको थियो । उहाँले उपस्थित सबैलाई धन्यवाद ज्ञापन गर्नु भएको थियो ।

कार्यक्रममा रासा, भीष्म उप्रेती, विमल भौकाजी, सुधा भट्टराई, जसध्वज गुरुङ, गङ्गाप्रसाद भेटवाल, त्रिचन्द्र श्रेष्ठ, आनन्द पौड्याल, प्रवीण जोशी, कृष्ण न्यौपाने, हेमन्त गौतम, सञ्जय श्रेष्ठ आदि साहित्यकारहरुको उपस्थिति रहेको थियो ।

ओरिएण्टल पब्लिकेशनका श्रीहरि गौतमले सञ्चालन गर्नु भएको सो कार्यक्रमको अन्त्यमा सभापति डा. तुलसी भट्टराईले २०३२ सालदेखिको आफू र डा. गोविन्दराज भट्टराईको लेखकसँगको साहित्यिक सम्बन्धको चर्चा गर्दै कथाकारलाई अझ उर्जाशील भई साहित्यिक कर्ममा लाग्न शुभकामना दिँदै कार्यक्रममा उपस्थित सबैलाई धन्यवाद दिनु भएको थियो ।

..............................................................................‍

..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

महेन्द्र नेउपानेका तीन लघुकथा

 

पुस्तान्तरण

एउटा बूढो रुखलाई एकटक लगाएर हेरिरहेछु । त्यस्तो बन्जर र सुखा ठाँउमा यो बृक्षले कसरी यत्रो आकार लियो? मेरो मनमा प्रश्नहरु तेर्सिन्छन। सायद यसले ठुलै सङ्घर्ष गरेको हुनु पर्छ । हेर्छु, मुख्य काण्ड क्षत बिक्षत भएर मक्किन थालेको छ । ओहो ! यो त निकै पुरानो हुनु पर्छ। तर अझै यो ठिङ्ग उभिएको छ। ससाना बिरुवाहरू सायद यसैका बीचबाट उम्रेका होलान्, वरपर एक तमासले हुर्किदै गरेका छन। ती बिरुवाहरू भन्दैछन, "बा अब तिमी जाउ, हामी आयौ ।" बृद्ध वृक्ष सोध्दै छ, "अब तिमीहरूलाई मेरो संरक्षकत्व चाहिँदैन? तिमीहरू आफै उभिन सक्छौ?" सबै बिरुवाहरू एकै स्वरमा भन्छन, "सक्छौ ।" "कति कठिनले मैले यो उराठ भूमीमा आफूलाई जीवित राखेँ, अहिले तिमीहरू बस्न सक्ने बनाएँ, तिमीहरूलाई जन्माएँ, हुर्काएँ। कति सजिलै तिमीहरू मलाई लखेटन चाहान्छौ।" बृद्ध वृक्ष संयभित हुँदै भन्छ, "मेरो शरीर जिर्ण भयो म मान्छु, तर अझै म तिमीहरूलाई यहाँ लहलहाउँदै गरेको अनि तिमीहरू मेरै छहारीमा बसेको हेर्न चाहान्छु ।"

ती विरुवाहरू भन्दैछन, "यो प्राकृत सत्य हो कि समय अन्तरसँगै सबैले पुस्तान्तरण गर्नु पर्छ। अब तिमीले ढल्नु पर्छ र आउने सयौ बिरुवाहरूलाई खेल्न दिनु पर्छ । जब यहाँ थुप्रै बिरुवाहरू हुर्कनेछन, जङ्गल हुने छ। अनि मात्र सायद इतिहासले तिमीलाई सम्झने छ।"

***

पुस्तक समीक्षा (अङ्क ३३ मा प्रकाशित)

चालीसको दशकदेखि नै नेपाली साहित्यमा सक्रिय रहँदै आएका भीम राना ‘जिज्ञासु’को छैटौँ कृति अर्थात् ऊ, उनको दोस्रो लघुकथा सङ्ग्रहका रूपमा हालै सार्वजनिक भएको छ ।

‘जिज्ञासु’ उपनामले नै उनको खोजीमूलक, र सचेत दृष्टिकोणलाई संकेत गर्छ, जुन यस सङ्ग्रहका कथाहरूमा स्पष्ट रूपमा प्रतिबिम्बित भएको पाइन्छ ।

यस पुस्तकमा अचूक अस्त्र, अन्ततः छुट्टिएपछि, अन्तर्वार्ताको अन्तर्य, अन्तिम इच्छा, आचरण, आत्माविहीन संस्कृति, इरिटेड, एक्कासि चम्केको भाग्य, कानूनको नौ सिङ, कुलीन वेश्या लगायतका शीर्षकसहित पचासवटा लघुकथा समावेश छन् । यी कथाहरूले सामाजिक यथार्थ, मानवीय मनोविज्ञान, राजनीतिक विकृति, भ्रष्टाचार तथा समाजका सूक्ष्म तहहरूलाई उजागर गरेका छन् । लेखकले सामान्य पात्र र दैनिक जीवनका घटनालाई आधार बनाएर महङ्खवपूर्ण सन्देश प्रवाह गर्न सफल भएका छन् ।

‘जिज्ञासु’का कथाहरूमा सामाजिक चेतना र यथार्थपरक दृष्टिकोण बलियो रूपमा देखिन्छ । वर्गीय विभेद, गरिबी, अन्याय, अवसरका लागि संघर्ष, र राजनीतिक स्वार्थजस्ता विषयहरूलाई उनले स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । कथाहरूमा व्यङ्ग्य चेत पनि सशक्त रूपमा भेटिन्छ, जसले पाठकलाई केवल मनोरञ्जन मात्र होइन, सोच्न पनि बाध्य बनाउँछ ।

भाषिक दृष्टिले उनका कथाहरू सरल र स्पष्ट छन् । जटिल शब्दावलीको प्रयोग नगरी सामान्य बोलचालको शैलीमा गहिरा विचार प्रस्तुत गर्नु उनको विशेषता हो । “भाषा सजिलो तर विचार गहिरो हुनुपर्छ” भन्ने धारणा उनको लेखनमा देखिन्छ । यसले पाठकलाई सहजै आकर्षित गर्दै कथाभित्रको सन्देश आत्मसात गर्न प्रेरित गर्छ ।

समालोचना (अङ्क ३३ मा प्रकाशित)

कपिल लामिछानेको लघुकथा 'थकथकी’ पढिरहँदा मेरो मस्तिष्कमा एउटा शिक्षक, एउटा नागरिक र एउटा भावुक मानवका अनेकौँ तस्विरहरू एकैपटक नाच्न थाले । यो केवल शब्दहरूको सँगालो मात्र होइन, यो त मेरो आफ्नै मुटुको धड्कनमा ठोक्किएको एउटा निर्मम यथार्थ हो । म जतिबेला यो लघुकथाको अन्तिम हरफमा पुगेँ, मेरा आँखा रसाए र हातहरू काँपे । जीवनको यस यात्रामा म आफ्ना अनुभूतिहरूलाई एउटा निसमालोचकको रुपमा होइन, बरु एउटा घाइते आत्माको तर्फबाट पोख्न चाहन्छु ।

कपिल लामिछानेको 'थकथकी’ लघुकथा मेरो शिक्षक हृदयका लागि एउटा नमिठो झट्का र बिझाउने सत्य बनेर उभियो । जब म यो लघुकथाको अन्तिम हरफमा पुगेँ, मेरो आँखा रसाए र छाती भारी भयो । एउटा मान्छेले आफ्नै हातले आफैँलाई रक्ताम्य बनाउनु शारीरिक चोट मात्र होइन, यो त विवेक मर्दाको चरम आत्मग्लानि हो । एक शिक्षकको नाताले म जहिल्यै सिर्जना, शान्ति र निर्माणको पक्षमा उभिएँ, तर लघुकथाको त्यो ’मसानघाट’ जस्तो कार्यालय देख्दा मलाई आफ्‌नै शिक्षा कतै हारिरहेको त छैन भन्ने डर लाग्यो । 

आगो झोस्ने बेलाको त्यो उन्माद र छाती फुलाएको अहङ्कार जब जलेको बेन्चमा बस्दाको घृणामा बदलिन्छ, तब मात्र मान्छेले आफूले गरेको ध्वंसको वास्तविक मूल्य बुझ्छ । आन्दोलनका नाममा सार्वजनिक संरचना जलाउनु भनेको आफ्‌नै भविष्यको छानोमा आगो लगाउनु रहेछ । ती अधबैँसे पात्रले आफ्‌नै औँलो छुट्याउँदा बगेको रगतले मलाई चिच्याएर भनिरहेको छ– जलाएर र मारेर कहिल्यै सुन्दर संसार बन्दैन । जेन्जी वा कुनै पनि नामको आन्दोलनले जब कलिला बालबालिकाको जीवन र राष्ट्रको सम्पत्ति नष्ट गर्छ, तब त्यसको उपलब्धि केवल 'थकथकी’ को खरानी मात्र हुन्छ ।

मैले बुझेको सत्य यही हो– भत्काउने हातहरूभन्दा बनाउने हातहरू हजार गुणा शक्तिशाली र पवित्र हुन्छन् । कसैको चेतना खुल्नका लागि उसले आफ्‌नै अङ्ग काट्नुपर्ने र रक्ताम्य हुनुपर्ने अवस्था आउनु हाम्रो समाजको ठुलो विडम्बना हो । यो कथाले मेरो मुटुमा एउटा गहिरो घाउ बनाएको छ र मलाई अझ दृढताका साथ भन्न बाध्य पारेको छ कि विध्वंस कहिल्यै पनि विकासको विकल्प हुन सक्दैन । म अब झन् बढी सङ्कल्पका साथ विद्यार्थीलाई सिकाउनेछु– ढुङ्गा हान्न होइन, ढुङ्गाबाट सुन्दर भविष्य कुँद्न ।