लघुकथा संसार अङ्क ३८

लघुकथा संसार मासिक अङ्क ३८ (सम्पादकीय)

प्रविधिको तीव्र विकाससँगै साहित्यको सिर्जना, प्रकाशन र पाठकसम्म पुग्ने माध्यम पनि बदलिएको छ । विशेषतः अनलाइन साहित्यिक पत्रिकाले लघुकथालाई देश–विदेशका पाठकसम्म सहजरूपमा पुर्‍याउने महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन् । कम शब्दमा गहिरो भाव, तीक्ष्ण विचार र जीवनका विविध पक्षलाई प्रस्तुत गर्ने भएकाले लघुकथा डिजिटल माध्यमका लागि अझ उपयुक्त विधा बनेको छ ।

अनलाइन पत्रिकाले नयाँ तथा स्थापित लघुकथाकारका सिर्जनालाई एउटै मञ्चमा ल्याउने, विविध विषयका लघुकथा प्रकाशित गर्ने र लघुकथाबारे अध्ययन, समीक्षा तथा विमर्शलाई अघि बढाउने अवसर प्रदान गर्छन् । यसले सर्जकलाई प्रोत्साहन गर्नुका साथै पाठकमा लघुकथाप्रतिको रुचि बढाउन पनि सहयोग पुर्‍याउँछ ।

यही उद्देश्यसहित 'लघुकथा संसार'ले लघुकथाको विकास, विस्तार र प्रवद्र्धनमा आफ्नो निरन्तर यात्रालाई अघि बढाइरहेको छ । मौलिक, स्तरीय र विविध विषयका लघुकथालाई प्राथमिकता दिँदै सर्जक र पाठकबीचको साहित्यिक सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउने हाम्रो प्रयास जारी छ ।

यसैबीच, हालै नेपालमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण भएको ठूलो जनधनको क्षतिले हामी सबैलाई अत्यन्त दुःखी बनाएको छ । यस विपत्तिमा ज्यान गुमाउनुहुने सम्पूर्णप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै शोकसन्तप्त परिवारजनमा गहिरो समवेदना व्यक्त गर्दछौँ । बेपत्ता हुनुभएकाहरूको सकुशल खोजी तथा प्रभावित सबैको शीघ्र पुनर्स्थापनाको कामना गर्दछौँ ।

अङ्क ३८ पढ्न र डाउनलोड गर्नका लागि फोटोमा क्लिक गर्नुहोस् ।

--------------------------------------

.‍..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

कविता संसार अङ्क ३५

कविता संसार मासिक अङ्क ३५ (सम्पादकीय)

समयसँगै साहित्यका माध्यमहरू पनि बदलिँदै आएका छन् । हिजो पुस्तक, पत्रपत्रिका र साहित्यिक गोष्ठीमा सीमित रहने कविता आज मोबाइलको पर्दा, सामाजिक सञ्जाल र अनलाइन पत्रिकामार्फत क्षणभरमै संसारभरका पाठकमाझ पुग्न सक्छ । यसले नेपाली कवितालाई नयाँ पाठक र नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउने महत्वपूर्ण अवसर दिएको छ ।

तर प्रविधिको विस्तारसँगै केही चुनौती पनि छन् । छिटो लोकप्रिय हुने चाहना, सतही पठन, नक्कल तथा मौलिकताको सङ्कटले साहित्यको गुणस्तरमा प्रश्न उठाउन सक्छ । त्यसैले डिजिटल माध्यममा कविता फैलिनु मात्र पर्याप्त छैन; त्यसमा विचार, संवेदना, भाषा र सिर्जनात्मक गहिराइ पनि कायम रहनुपर्छ । प्रविधि जति विकसित भए पनि मानिसको अनुभूति, संवेदना र आत्मचिन्तनसँग जोडिने साहित्यको आवश्यकता समाप्त हुँदैन । 

यही परिवेशमा 'कविता संसार' अनलाइन मासिकले नयाँ तथा स्थापित स्रष्टाका सिर्जनालाई एउटै साझा मञ्चमा प्रस्तुत गर्दै नेपाली कविताको डिजिटल यात्रामा आफ्नो भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ । मौलिक र गुणस्तरीय सिर्जनालाई प्राथमिकता दिँदै स्रष्टा र पाठकबीचको सम्बन्ध अझ बलियो बनाउनु हाम्रो निरन्तर प्रयास हो ।

माध्यम बदलिन सक्छ, प्रविधि अझ विकसित हुन सक्छ, तर कविता मानिसको अनुभूति र समयको आवाज भएकाले यसको भविष्य उज्ज्वल नै छ। प्रविधिलाई साधन बनाएर मौलिकता र साहित्यिक मूल्य जोगाउन सके डिजिटल युग नेपाली कविताका लागि चुनौती मात्र होइन, नयाँ सम्भावनाको उज्यालो यात्रा बन्नेछ ।

अङ्क ३५ पढ्न र डाउनलोड गर्नका लागि फोटोमा क्लिक गर्नुहोस् ।

--------------------------------------

.‍..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

विश्लेषण

 

१. लघुकथा सौन्दर्यको दृष्टिले 'राँको' लघुकथाको सटीक विमर्श

रोजिना धमलाको ‘राँको’ आकारमा सानो भए पनि प्रभावमा ठूलो लघुकथा हो । यसले साम्प्रदायिक उन्माद, भीडको अन्धो हिंसा र  मानवीय करूणाबीचको तीव्र द्वन्द्वलाई अत्यन्त सघन रुपमा प्रस्तुत गरेको छ । कथाको शीर्षक ‘राँको’ केवल आगोको प्रतीक होइन; यो घृणा, प्रतिशोध र हिंसाको मानसिकताको रुपक हो । यही राँको अन्त्यमा निभ्नु भनेको बाहिरी आगो मात्र होइन, मानिसभित्रको अन्धकार पनि पराजित हुनु हो । शीर्षक र कथ्यबीचको यो गहिरो प्रतीकात्मक सम्बन्ध लघुकथाको उल्लेखनीय सौन्दर्य हो ।

लघुकथाको सुरूआती वाक्य– “आक्रमण गर… एउटा पनि नबचोस् !” ले पाठकलाई कुनै भूमिका नबाँधी सिधै द्वन्द्वको केन्द्रमा पुर्‍याइदिन्छ । यही आकस्मिक प्रवेशले लघुकथाको तनावलाई प्रारम्भदेखि नै तीव्र बनाउँछ । त्यसपछि रहमान काकासँग जोडिएको बाल्यकालको आत्मीय स्मृतिले वर्तमानको हिंस्रक दृश्यसँग सशक्त विरोधाभास सिर्जना गर्छ । यही विरोधाभासले कथालाई भावनात्मक गहिराइ प्रदान गरेको छ । पात्रहरू धेरै छैनन्‌; तर प्रत्येक पात्रले आफ्नो सीमित उपस्थितिमै कथाको भावात्मक र वैचारिक संरचनालाई सुदृढ बनाएका छन् ।

रमेशको चरित्र लघुकथाको केन्द्रबिन्दु हो । ऊ उपदेश दिने पात्र होइन; कर्म मार्फत् मानवीयताको परिभाषा लेख्ने पात्र हो । अस्पतालबाट आएको आमाको कमजोर स्वर “अरूको आगो निभाउनु नै मानिसको धर्म हो ।” कथाको नैतिक मेरूदण्ड बनेर उभिन्छ । यही एउटा वाक्यले सम्पूर्ण कथाको दिशा बदलिदिन्छ । आमा स्वयं मृत्युशय्यामा रहे पनि उनको चेतना जीवनभन्दा ठूलो मानवीय मूल्यमा अडिएको देखिन्छ । यसरी कथाले मातृत्वलाई केवल सम्बन्धको सीमाभित्र नराखी सार्वभौम नैतिक शक्तिका रुपमा उभ्याएको छ ।

लघुकथाको उत्कर्ष अत्यन्त दृश्यात्मक र प्रभावकारी बनेको छ । रमेशले आफ्नै शरीरमा पेट्रोल खन्याएर “पहिले मलाई जलाऊ” भन्नु सामान्य साहस होइन; त्यो हिंसाको विरूद्धमा मानवीय विवेकको अन्तिम प्रतिरोध हो । त्यसपछि अशोकको हात काँप्नु, राँको भुइँमा खसेर निभ्नु, बञ्चराहरू झुक्नु र आँखा रसाउनुजस्ता दृश्यहरूले कथालाई चलचित्रीय जीवन्तता दिएका छन् । लेखकले कुनै भाषण नगरिकन दृश्यकै माध्यमबाट हिंसाको पराजय देखाएकी छन् । यही दृश्यात्मकता लघुकथाको प्रमुख कलात्मक उपलब्धि हो ।

अन्त्य झन् बढी मार्मिक छ । आफ्‌नी आमालाई अन्तिम भेट दिन नसकेको पीडाभन्दा उनले आमाको शिक्षालाई बचाउन सकेको आत्मसन्तोष ठूलो बनेर आउँछ । यसले व्यक्तिगत शोकलाई सामाजिक विजयमा रुपान्तरण गर्छ । यही बिन्दुमा कथाले करूण र शान्त रसको अद्भुत संयोजन प्रस्तुत गरेको छ । पाठकको मनमा लामो समयसम्म प्रतिध्वनित रहने प्रभाव पनि यही अन्त्यले निर्माण गर्छ ।