समाचार

न‍‍.आ.ल.म.को आठौंँ वार्षिकोत्सव सम्पन्न, 

दर्जनौँ स्रष्टाहरूलाई अभिनन्दन, 

सम्मान एवम् पुरस्कारको घोषणा 

नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्चले आफ्नो आठौँ वार्षिकोत्सव विगतझैँ यस वर्ष पनि असार ९ र १० गते भव्य रूपमा सम्पन्न गरेको छ। मञ्चले आफ्नो आधिकारिक फेसबुक पेजमार्फत मञ्चको भित्तोमा कार्तिक ९ र १० गते स्रष्टाहरूबाट लघुकथाहरू आव्हान गर्नुका साथै दर्जनौँ साहित्यकार, समीक्षक, सर्जकहरूलाई अभिनन्दन, सम्मान तथा पुरस्कार समर्पण गर्ने घोषणा गरेको छ ।

मञ्चका अनुसार 'अभिनन्दन-२०८३' का लागि लामाे समयदेखि आख्यान अनुसन्धान तथा समालाेचना एवम् साहित्यका विभिन्न विधा तथा उपविधामा साधनारत रही नेपाली साहित्यमा अतुलनीय याेगदान पुर्याउनुभएका वरिष्ठ साहित्यकार प्रा.डा. कृष्णहरि बराल र प्रा.डा. देवी नेपाललाई छनोट गरेको छ। उहाँहरूलाई ११ हजार १ सय ११ नगद, खादा, मालासहित ताम्रपत्रको 'आख्यान अनुसन्धान तथा समालोचना पुरुष' सम्मानपत्रबाट सार्वजनिक विशिष्ट नागरिक अभिनन्दन गरिने संस्थाले जनाएको छ।

त्यस्तै वरिष्ठ साहित्यकार तथा अग्रज लघुकथा सर्जक महेश प्रसाईंलाई 'विजय स्मृति अग्रज लघुकथा- स्रष्टा सम्मान- २०८३' समर्पण गरिने जनाइएको छ। 

कीर्तिशेष वरिष्ठ साहित्यकार विजय चालिसेज्यूको स्मृतिमा वि.स. २०८२ सालमा स्थापित यस सम्मान पनि नगद रुपैयाँ ११ हजार १ सय ११ रकमसहित ताम्रपत्रमा सम्मानपत्र समर्पण गरिने मञ्चले जानकारी दिएको छ।

त्यस्तै मञ्चले वि.स. २०८३ सालका लागि संस्थामा समर्पित रहेर वर्षभरि लघुकथा समालोचनामा योगदान पुर्याउनु भएका समालोचक डा. हरिप्रसाद सिलवाललाई पनि नगद ११ हजार १ सय ११ रकम, ताम्रपत्रमा सम्मानपत्र समर्पण गर्ने घोषणा गरेको छ । 

पुस्तक समीक्षा (अङ्क ३५ मा प्रकाशित)

लघुकथाकार रामप्रसाद पन्तको 'मिसावट' नामक लघुकथासङ्ग्रह २०८० मा बयालिसौं कृतिको रुपमा प्रकाशित भएको छ । यस कृतिभित्र उनले लेखेका सम्मानको सुरक्षा, गुरूआज्ञा, धोका, मिसावट, अतृप्त आत्मा लगायत विभिन्न शीर्षकका एकाउन्नवटा लघुकथाहरू राखिएका छन् । एकाउन्नवटा लघुकथाहरू रहेको मिसावटमा तेह्रवटा लघुकथा कोरोना विशेष छन् । यस सङ्ग्रहभित्रको सम्मानको सुरक्षा शीर्षकको पहिलो लघुकथामा कोठाको स्वरुप पनि बदलिएछ । पुस्तकको खुल्ला दराज पनि अलि पर सारेर सेतो पर्दाले छोपिएछ । सोफा हटाएर खाट राखिएछ । भुइँमा बिछ्याइएको पुरानो टाट पनि निकालेर नयाँ फेरिएछ भनिएको छ ।

प्रस्तुत सङ्ग्रहका कथाहरू हाम्रो दैनन्दनीय घटनाहरूको बुनोट हो । कथाहरू सरल र बोधगम्य  छन् । धर्म, सस्कृति, शिक्षा र सामाजिक भावनासँग जोडिएका बिसङ्गतिहरूलाई सरल र सहज ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ । यस सङ्ग्रहका देश, काल र परिस्थितिहरू समसामयिक समाजमैली परिवेश रहेका छन् । कतै कतै आदर्श चेतको स्थापनाका लागि परम्परागत घटना, पात्रीय सन्दर्भको उपजीव्य कथनलाई लघुकथाहरूले यथार्थको झल्को दिन र आदर्शको स्थापना गर्न खोजेका छन् ।

धोका शीर्षकको लघुकथामा दुई वर्षपछि दसैँमा घर आउँछु भन्दा धनमायाले रामबहादुरलाई रोकी–यसैउसै दुःख गर्न गइसकेपछि अरु दुई वर्ष खटिएर काम गर, तबसम्म एउटा घडेरी पनि किनम्ला र सानै भए पनि एउटा आफ्नै बास बनाएर वसम्ला भनिएको छ । मुलाको साग शीर्षकको लघुकथामा माइत गएकी श्रीमती साग सहितको मुला बोकेर आइन् । भनिन् आमाले दिनुभएको आफ्नै बारीमा फलेको आर्ग्यानिक । अब म यसैको तरकारी पकाउँछु भनिएको छ ।

यसभित्र लेखिएका लघुकथा खारिएका, माझिएका र टलक्क टल्किएका छन् । थोरै लेखेर पनि गुणस्तरमा ध्यान दिन सके कृतिको महङ्खव बढ्नेछ । यस तथ्यलाई लघुकथाकार पन्तले मनन गरेका छन् । विषय छनोट कथाकारको महङ्खवपूर्ण परीक्षणको क्षेत्र हो । कथाकारले आजको पाठकको भोकतिर्खा मेट्न सक्ने विषय छनोट गर्न सक्यो कि सकेन त्यो महत्वपूर्ण पाटो होे । यस सङ्ग्रहभित्रका कथाको शीर्षकहरूबाट नै कतिपय कथा व्यक्तिको चरित्र वा स्वभावसँग सम्बन्धित छन भन्ने स्पष्ट देखिन्छ । कतिपय शीर्षकले घटना, कतिले समस्या, कतिपयले जीवनानुभव र कतिपयले अवस्थाको सङ्केत गरेका छन् । यस कृतिभित्रका कथामा पनि व्यक्तिगत स्वभाव, सामाजिक परिघटनाहरू र प्रवृत्तिहरूकै चित्रण भएकाले कथाकार पन्त शीर्षक चयन वा कथाको नामकरण गर्नमा खप्पिस छन् । 

समालोचना (अङ्क ३५ मा प्रकाशित)

१. पृष्ठभूमि र लेखक परिचय

 नेपाली लघुकथा साहित्यको फाँटमा सिद्धहस्त, सुपरिचित र प्राज्ञिक व्यक्तित्व हुनुहुन्छ– डा. हरिप्रसाद भण्डारी । वि.सं. २०१६ साल जेठ ५ गते गुल्मीमा जन्मेर नेपाली लघुकथाको क्षेत्रमा विद्यावारिधि गर्ने दोस्रो विशिष्ट साहित्यकारका रुपमा उहाँले आफ्नो बलियो पहिचान स्थापित गर्नुभएको छ । ‘चिराग’ (२०४७) देखि सुरु भएको उहाँको लघुकथाकारिताको यात्रा ‘अविरल यात्रा’ (२०६३), ‘काला सर्पको खोजी’ (२०६७), ’समयको स्पन्दन’ (२०८१) हुँदै भर्खरै प्रकाशित ‘सपना र समय’ (२०८२) सम्म आइपुग्दा अझ बढी परिपक्व र खारिएको देखिन्छ । संयुक्त लघुकथा सङ्ग्रह ‘कुनिउँ’ (पृष्ठ १७) मा सङ्ग्रहीत तथा रामकुमार पण्डितद्वारा सम्पादित प्रस्तुत ‘मन्दिर’ (रचनाकालः २०८० फागुन २५) लघुकथा मानवीय संवेदना, पुर्ख्यौली विरासत र आधुनिक जीवनको कटु यथार्थलाई उजागर गर्ने एक उत्कृष्ट र मर्मस्पर्शी शिल्प हो ।

२. शीर्षक सार्थकता र प्रतीकात्मकता

‘मन्दिर’ शीर्षक आफैँमा आस्था, पवित्रता, श्रद्धा र पूजनीयताको द्योतक हो । सामान्य अर्थमा मन्दिर भन्नाले इँटा, माटो र ढुङ्गाले बनेको, जहाँ देवीदेवताका मूर्तिहरू स्थापना गरिएका हुन्छन्, त्यस्तो धार्मिक स्थललाई बुझिन्छ । तर, डा. भण्डारीले यस लघुकथामा ‘मन्दिर’ शब्दलाई परम्परागत वा धार्मिक सङ्कुचित घेराभन्दा माथि उठाएर आध्यात्मिक र भावनात्मक गहिराइ प्रदान गर्नुभएको छ ।

कथाको अन्त्यमा पुग्दा पाठकले थाहा पाउँछन् कि यहाँ मन्दिर कुनै देवीदेवता बस्ने घर होइन, बरू जन्म दिने मातापिता (जसलाई लेखकले ईश्वरभन्दा प्रिय मानेका छन्‌) बसेको पुर्ख्यौली घर हो । मातापिता नै प्रत्यक्ष ईश्वर हुन् र उनीहरू बसेको घर नै वास्तविक मन्दिर हो भन्ने नवीन भाष्य स्थापित गर्न यो शीर्षक पूर्ण रुपमा सार्थक, प्रतीकात्मक र जीवन्त रहेको छ ।

 

३. कथावस्तु र संरचनात्मक संक्षिप्तता

लघुकथाको प्रमुख सर्त नै संक्षिप्तता र तीव्र प्रभाव हो । ‘मन्दिर’ लघुकथाको कथावस्तु अत्यन्त सरल तर गम्भीर छ । दुई जना पुराना साथीहरूको पुनर्मिलन र गाउँको भ्रमणबाट कथा प्रारम्भ हुन्छ ।

क) सुरुवातः सहरिया जीवन वा व्यस्तताबाट टाढा रहेका दुई साथी गाउँ घुम्छन् । बाल्यकालका स्मृतिहरू (विद्यालय, चौर, पँधेरो) को संस्मरण हुँदै कथा अघि बढ्छ ।

ख)  द्वन्द्व/जिज्ञासाः कथाको कौतूहल तब चुलिन्छ जब एउटा सुनसान, पुराना घरको आँगनमा पुगेर कथाको मुख्य पात्र (साथी) ले फूल टिपेर दलानमा चढाउँछ र ढोग्छ । यो क्रियाकलापले द्रष्टा पात्र (र पाठक दुवै) मा ‘के यो मन्दिर हो ?’ भन्ने तीव्र जिज्ञासा पैदा गर्छ ।

ग) अन्त्य (क्लाइमेक्स) : धार्मिक स्थलहरूको भ्रमलाई चिर्दै जब पात्रले भन्छ– “यो मेरो पुर्ख्यौली घर हो र कुनै दिन यस घरमा ईश्वरभन्दा पनि प्रिय मेरा बुबा आमा बस्नुहुन्थ्यो”, तब कथाले एक अभूतपूर्व झट्का (ट्विस्ट) दिन्छ र पाठक भावुक बन्छन् ।

सङ्गठनका दृष्टिले कथामा न त कुनै अनावश्यक तन्काइ छ, न त भड्किलो विन्यास । संक्षिप्त संवाद र द्रुततर गति यसको संरचनात्मक सबलता हो ।

हिन्दी लघुकथा (अङ्क ३५ मा प्रकाशित)

ऋषि गंगा घाटी में बाढ़की विभिषिका से हड़कंप मच गया, बाढ़के समय एनटीपीसी की ५२० मेगावाट तपोवन विष्णुगाड जल विद्युत परियोजना में न जाने कितने श्रमिक फँसे हुए हैं । राहत कार्य तेजी से चल रहा है, प्राकृतिक आपदा में फँसे श्रमिकों के परिवार में त्राहि–त्राहि मची हुई है । सूरज के पिता का तीन दिन से कहीं पता नहीं, सूरज, उसकी माँ, पत्नी व तीन बच्चों के भरण–पोषण की जिम्मेदारी पिता पर ही है । माँ, पत्नी दहाड़मारकर रो रही हैं, देखा देखी बच्चे भी रो रहे हैं ।

सूरज दिन–रात भोले बाबा के समक्ष खडे होकर पिता की सलामती के लिये प्रार्थना कर रहा है । घर में लगातार टी.वी. चल रहा है ताकि समाचार में पिता का कुछ समाचार मिले, दो दिन हो गये घर में चुल्हा जले । प्रार्थना करते–करते सूरज के कानों में समाचार पडा “आज का ब्रेकिंग न्यूज एनटीपीसी अपनी परियोजना के निमार्ण में लगी एजेंसी के मरने वाले श्रमिकों के परिवार को २०–२० लाख रुपये का मुआवजा देगी । वहीं राज्य सरकार और केन्द्र सरकारों ने भी चार लाख रुपये व दो लाख रुपये रकम दने की बात कही है । सूरज दौड़कर टी.वी. के पास गया, ध्यान से समाचार सुनकर अनुमान लगा रहा है पूरे छब्बीस लाख रुपये ।

समाचार सुनकर एक बार फिर से भगवान के आगे नतमस्तक है लेकिन उसके प्रार्थना में अब पिता की सलामती नहीं बल्कि मुआवजे की रकम शामिल है ।

– मयुर बिहार, भारत

..............................................................................‍

..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

हिन्दी लघुकथा (अङ्क ३५ मा प्रकाशित)

मारिया फोन पर, “हाँ, याद है मुझे ! 

ठीक है !

(मुस्कुराते हुए) बाय मिलते हैं, शाम को ! 

आशा मारिया की ओर देखते हुए मुस्कुराती है ।

“कुछ नहीं, आशा ! इवान का फोन था । ईस्टर बास्केट और ईस्टर ब्रेड की बात चल रही थी ।”

मुस्कुराते हुए आशा, “वो मैं जान गई ।”

“आशा, इस बार हम दोनों ने यह तय किया हैं कि हम ईस्टर को बिना “नोस्टाल्जिक” हुए मनाएंगे ।

यह बात पक्की हैं कि हम अपने देश में ईस्टर, क्रिसमस और नए साल का जश्न बहुत अच्छा मनाया करते थे । ये पूरे चार साल से चले युद्ध के कारण हम दोनों ने ईस्टर और क्रिसमस आदि त्योहार आधे अधूरे  दिल से मनाए हैं ।

किंतु वर्तमान समय को देखते हुए अब लगता हैं कि कब दुनिया में शांति कायम होगी?

कब हम अपने देश लौटेंगे? 

इसलिए इस वर्ष हम ईस्टर पूरे हर्षोल्लास से यहां नीदरलैंड में मनाएंगे ।”

- एम्स्टर्डम, नीदरलैंड

..............................................................................‍

..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।