कविता संसार अङ्क ३०

कविता संसार मासिक अङ्क ३० (सम्पादकीय)

नेपाली साहित्यको समृद्ध परम्परामा कविता विधाले सधैँ अग्रणी स्थान ओगट्दै आएको छ । प्रारम्भिक कालदेखि आधुनिक समयसम्म आइपुग्दा नेपाली कविताले समाज, संस्कृति, प्रकृति र मानवीय संवेदनाका विविध आयामलाई अभिव्यक्त गर्दै आफ्नो विशिष्ट पहिचान बनाएको छ ।

समकालीन परिवेशमा नेपाली कविताको दायरा अझ विस्तार भएको देखिन्छ । मुद्रित पत्रपत्रिकासँगै अनलाइन साहित्यिक पत्रिका र सामाजिक सञ्जालले नयाँ पुस्ताका कविहरूलाई सिर्जना प्रस्तुत गर्ने सहज मञ्च प्रदान गरेका छन् । यसले कवितामा विविध शैली, प्रयोगशीलता र समसामयिक विषयवस्तु प्रवेश गराएको छ । फलस्वरूप नेपाली कविता निरन्तर गतिशील र जीवन्त देखिन्छ ।

यद्यपि सहज प्रकाशनका कारण सिर्जनामा अध्ययन, साधना र भाषिक अनुशासनको आवश्यकता अझ बढी महसुस हुन थालेको छ । कविताको गुणस्तर, गहिराइ र मौलिकता कायम राख्नु आजको महङ्खवपूर्ण दायित्व हो ।

समग्रमा हेर्दा नेपाली कविताको वर्तमान अवस्था आशावादी देखिन्छ । नयाँ पुस्ताको उत्साह र अग्रज स्रष्टाहरूको अनुभवले नेपाली कवितालाई अझ समृद्ध र ऊर्जावान बनाउँदै लैजाने विश्वास गर्न सकिन्छ । यस सन्दर्भमा कविता संसार अनलाइल पत्रिकाले पनि सर्जकहरूलाई लेखन र सिर्जनात्मक यात्रामा सानो भए पनि सहयोग गर्न पाउँदा हामी अत्यन्त खुशी र उत्साहित छौँ ।

अङ्क ३० पढ्न र डाउनलोड गर्नका लागि फोटोमा क्लिक गर्नुहोस्

............................................................................‍

..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

पुस्तक समीक्षा (अङ्क ३२ मा प्रकाशित)

लघुकथाकार आचार्य प्रभाको विधुर पुरुष नामक लघुकथासङ्ग्रह २०७९ मा प्रकाशित भएको छ । यस कृतिभित्र उनले लेखेका एकल वृद्ध, स्पर्म डोनर, गुलाबसँगै ओइलिएको माया, आफ्नैको प्रहार, पाठ लगायत विभिन्न शीर्षकका १०० वटा लघुकथाहरू राखिएका छन् । यसमा सङ्गृहीत १०० वटै लघुकथा पाठकलाई प्रभावकारी रुपमा आकर्षित गर्न सक्षम रहेका छन्‌ । यस सङ्ग्रहभित्रको एकल वृद्ध शीर्षकको पहिलो लघुकथामा बुबाको कुरा सुनेर रविनलाई नमिठो लाग्छ । बुबाको कोठाबाट रविन निस्केर कोठामा गएर सुष्मालाई भन्दछ सुष्मा बुबाले बोलाउँदा तिमीले किन नसुनेकी ? बुबालाई अप्रेसन गरेको ठाउँ दुखेको रहेछ अरु केही गर्न गएर सोध्न त सक्थ्यौ भनिएको छ । प्रेमको परिभाषा शीर्षकको लघुकथामा विवाह प्रेमको परिभाषित रुप हुनुपर्छ जो सम्झौता र लिनुुदिनुमा गरिनुहुन्न । म विवाह गर्छु तर सम्झौतामा होइन भनिएको छ ।

लघुकथा भन्ने शब्दले छोटो कथा भन्ने अर्थ दिन्छ तर अङ्ग्रेजी साहित्यमा भने जति लामो कथालाई पनि सर्ट स्टोरी भन्ने चलन छ । चिहानमाथिको घर शीर्षकको लघुकथामा आमाको चिहानमाथि बनाइएको घरमा रङ लगाउन भनी दुई छोराछोरी र बाउ आएका थिएँ । भोलि स्व. आमाको वर्षदिनको काम थियो । बाउ धमाधम रङ लगाइरहेका थिएँ भनिएको छ । यसभित्र लेखिएका लघुकथा खारिएका, माझिएका र टलक्क टल्किएका छन् । थोरै लेखेर पनि गुणस्तरमा ध्यान दिन सके कृतिको महत्त्व बढ्नेछ । यस तथ्यलाई लघुकथाकारे प्रभाले मनन गरेकी छिन् । अखबारे साहिँलो शीर्षकको लघुकथामा सूरबीरबा पत्रिका हातमा लिएर टोलाइरहेका थिए । छोरीले बा खाना खान आउनु भन्दा झसङ्ग भए । उसका आँखा वरिपरि अखबारे साहिँलोकै छाया सल्बलाइरह्यो दिनभरि भनिएको छ । 

उनले लेखेका लघुकथामा सकारात्मक विचारभावको प्रस्तुति पाइन्छ । उनका प्रेमको परिभाषा, ज्यानमारा रोग, मदस्या आदि लघुकथामा सकारात्मक भाव पाइन्छ । यसभित्र १०० वटा लघुकथा गाँसिएका छन् । विषयवस्तुका हिसाबले बहुमुखी छन् । भाषा सरल छ । कसिएको छ । प्रस्तुुति मिठो छ । सुुरम्य छ । लघुत्व छ । सङ्क्षिप्त छ । पढ्दा निकै आनन्द आउँछ । सङ्ग्रहभित्रका पात्र, परिवेश र घटना हाम्रै समाजमा देखिएका सुनिएका र भोगिएका छन् । मान्छेका प्रवृत्ति र उसले बिर्सदै गएको आफ्नो धरातल तथा हराइरहेको मानविय संवेदनालाई पनि यस कृतिले आफ्नो विषय बनाएको छ । 

आशावादी भएर समाजका विकृतिलाई निर्मूल पारेर एउटा सुन्दर समाज निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश प्रवाह गर्नका लागि यस सङ्ग्रहभित्रका कथा सक्षम छन्‌् । स्रष्टा एउटा समाजको द्रष्टा पनि भएकाले ऊ यो समाजबाट अलग हुन कत्ति पनि सक्दैन । यही समाजमा रहेका सङ्गत, बिसङ्गत सबै कुरासँग पौँठाजोरी खेल्नुनै पर्छ । लघुकथाकार आचार्य प्रभाका लघुकथामा नरनारी समबन्धका लघुकथाको प्रधानता पाइन्छ । उनका एकल बृद्ध, ऊ आगो भए तिमी पानी बन्नु, चिहानमाथिको घर, मौकाको पर्खाइ, विधुर पुरुष, गुलाबसँग ओइलाएको प्रेमलगायतका लघुकथामा नरनारी सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरिएको छ ।

समालोचना (अङ्क ३२ मा प्रकाशित)

डा. विदुर चालिसेको लघुकथा 'राजनैतिक रक्सी’ पढिसकेपछि मेरो मनमा एक प्रकारको उकुसमुकुस र ऐठन महसुस भयो । यो केवल एउटा लघुकथा मात्र रहेनछ, यो त म जस्ता कयौँ नेपालीका भोगाइहरूको तिखो प्रतिविम्ब रहेछ । एउटा पूर्व शिक्षण पेसाको अनुभव, वर्तमानको अभावग्रस्त जीवन र देशको यो तरल राजनीतिक अवस्था, यी सबैलाई मिसाएर हेर्दा लघुकथाको प्रत्येक हरफले मेरो मर्ममा प्रहार गरेको छ ।

१. अभावको ऐनामा बजार र राजनीति

लघुकथाको सुरुवातमै लेखकले बजारमा आलु, पिँडालु, मुला र सागको भाउको कुरा गरेका छन् । यो मेरा लागि केवल साहित्यिक बिम्ब होइन, मेरो भान्साको दैनिक सङ्घर्ष हो । एउटा पूर्व शिक्षिका, जसले कहिलेकाहीँ ज्ञान बाँडेर समाज बदल्ने सपना देख्थी, आज ऊ आफ्ना तीन सन्तान र अपाङ्ग पतिको स्याहारमा सीमित छ । बजारमा तरकारीको भाउ बढ्दा मेरो ओठमा हाँसो घट्छ ।

लघुकथाले भनेझैँ, “जति दुःख पोखे पनि गरिबको एउटै माग थियो– हे भगवान् ! हुने हार दैव नटार !’’ साँच्चै, मेरो जीवन पनि अहिले यही ‘दैव’ को भरोसामा टिकेको छ । घरमा बिरामी श्रीमानको सेवा र छोराछोरीको भविष्यको चिन्ताले मलाई थिचेको बेला, बाहिर सडकमा चुनावको चहलपहल देख्दा मलाई ती आलु र पिँडालुको भाउले भन्दा बढी राजनीतिले झस्काउँछ ।

२. पात्रहरूको मुखुण्डो र चुनावी प्रहसन

लघुकथामा प्रयोग भएका श्याल बाजे, लोखर्के काइँला र बाँदर भाइ जस्ता पात्रहरू मेरो आँखा अगाडि झल्झल्ती आउँछन् । चुनावको बेला हाम्रै दैलोमा हात जोड्दै आउने ती 'नेता’ हरू ठ्याक्कै यस्तै लाग्छन् । कसैले 'घाँस खाएर जनता रिझाउने’ कुरा गर्छन् त कसैले ’बाँझो खेतमा हलो ठेल्ने’ अभिनय गर्छन् ।

शिक्षण पेसामा रहँदा मैले विद्यार्थीलाई नैतिकता र आदर्शका कुरा सिकाएँ । तर आज राजनीतिमा ती आदर्शहरू कतै देखिँदैनन् । कथाको ’बाँदर भाइ’ झैँ एउटा हाँगाबाट अर्को हाँगामा उफ्रिने (पार्टी बदल्ने) र फल खाएर दुनियाँलाई चकित पार्ने प्रवृत्तिले मेरो जस्तो अभावमा बाँचेको मान्छेलाई केवल गिज्याइरहेको महसुस हुन्छ । यतिबेला राजनीतिमा सिद्धान्तको खडेरी छ र स्वार्थको वर्षा भइरहेको छ ।

३. रानुदेवी र राजनीतिको 'सेलिब्रेटी’ रूप

लघुकथाकी पात्र रानुदेवीको संवादले मलाई निकै घत पार्‍यो । उनको भनाइ छ– “जिते जोतिन्छु, हारे जोताउँछु ।’’ यो आजको राजनीतिको नग्न सत्य हो । चुनाव जित्नेहरू सत्ताको मोजमज्जामा हराउँछन्, हार्नेहरू अर्को चुनावसम्म देशलाई 'जोताउने’ वा अस्थिर बनाउने खेलमा लाग्छन् ।

जब उनले चुनावलाई “सामाजिक दुर्व्यसनी’’ र “राजनैतिक रक्सी’’ भनिन्, मेरो मनले भन्यो– हो, यो साँच्चै नशा नै हो । चुनावी नशामा मान्छेले आफ्नो घरको चुल्हो बलेको छ कि छैन भन्ने बिर्सिन्छ र कसैको झन्डा बोकेर हिँड्छ । म आफैँले कति चुनावी जालझेल देखेकी छु । चुनावको बेला टोलमा रक्सी र मासुको खोलो बग्छ, तर चुनाव सकिएपछि त्यही टोलका मानिसहरू सिटामोल नपाएर छटपटाउँछन् । मेरो आफ्नै अपाङ्ग पतिलाई उपचार गर्न आर्थिक अभाव हुँदा, चुनावी प्रचारमा उडाइएका करोडौँ रुपैयाँ सम्झँदा मन विरक्तिएर आउँछ ।

हिन्दी लघुकथा (अङ्क ३२ मा प्रकाशित)

बचन सिंह और संत कौर के दोनों लडकों की शादी हो चुकी थी । फिर दोनों लडकों बीच जमीन जायदाद के बंटवारे को लेकर क्लेश रहता था । आखिर तंग आकर जमीन और जायदाद के बंटवारे लिए बुजुर्ग परिवार ने अपनी लडकी को ससुराल से बुलवा लिया । लडकी ने २५ बीघे जमीन से दस दस बीघे जमीन दोनों भाईयों बीच बाँट दी । लडकी ने अपने हिस्से की पांच बीघे जमीन भी ढाई ढाई बीघे जमीन दोनों भाईयों बीच बांट दी । लडकी ने कहा “मेरी जमीन जायदाद मेरे माता पिता हैं ।’’ इतना बोल कर बचन सिंह और संत कौर को सेवा के लिए अपने ससुराल ले गई ।

-सं अदबी माला मुकतसर १५२०२६ पंजाब, भारत

.............................................................................‍

..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो

लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।