Saturday, August 15, 2026

लघुकथा (अङ्क ३७ मा प्रकाशित)


"सङ्घर्ष कसका लागि ?”

समय बितेको पत्तै भएन । गणितीय हिसाबले जीवनमा सुख नदिने रहेछ । कमाइ गर्‍यो, खर्चको बाँडफाँड, कहिल्यै नपुग्ने । दौँतरीको लहैलहैमा लाग्दा भोक, तिर्खा सबै बिर्सिने । कस्तो अचम्मको प्रतिस्पर्धा ?

एकछिन छहारीमा बसेँ, आराम गरेँ । एक युवकले वृद्धलाई लिएर आए । सायद, छोरा हुनु पर्छ भन्ने आँकलन गरेँ । “कतिमा लाने हो ?” उनले प्रश्न गरे ।

मैले डोको मिलाएँ, “थाहा हुँदो हो, छैन, ठाडो उकालो बाटो छ । पाँच हजार दिनोस् ।” जवाफ फर्काएँ ।

उनी पैतिस सय दिन्छु, हुन्छ भने हुन्छ नत्र परेन । कचकच गरे अनि तुलना पनि । मैले ठाडै भनेँ, “केदारनाथको बाटो हो, बोकेर लानु सहज छ र । एक सुका कम लिदिन, हुन्छ हुन्छ, हुँदैन हुँदैन ।” डोको थन्काएँ

उनी केही नरम भए, भने, “नरिसाउनुहोस् न । ल ल भैँगो, तपाईंकै बोली भयो । हुन्छ, जाऊ जाऊ ।” कर गरे ।

मिलाएर बसालेँ, बाटो लागेँ । उनी पनि सँगै हिंडे । सोधे, “कति उमेर भयो हजुरको, बुढै देख्छु त । साठी कट्नुभयो ।” उनले बुझ्ने प्रयास गरे ।

गति रोकिनँ, मैले भनेँ, “कटे हजुर । आज ठ्याक्कै दुई दशक भएछ, भरिया भएको पनि ।” मैले वास्तविकता बताएँ ।

फेरि स्वाँस्वाँको आवाज गर्दै सास फुलेको स्वरमा बोले, “हैट माने, उमेरले छ दशक पार गर्दा पनि जोस तीसको, वाह, गजबको छ । कहाँबाट ल्याउँनु हुन्छ हो, यो उत्साह ?” उनले ठट्याउलो पारामा सोधे ।

म निहुरिएरै मुस्कुराएँ, अन्तर्मनमा हराएँ । घर सम्झिएँ अनि फुर्तिलो स्वरमा बोले, “यो सन्तोषको दुःख हो हजुर, परिवारको खुसीको अगाडि यस्ता कैयौँ बाँध तोड्न नसकूँला र ?” मैले सन्तुष्टि जनाएँ ।

– गैंडाकोट– ४, नवलपुर


..............................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

लघुकथा (अङ्क ३७ मा प्रकाशित)


"रामप्रसाद, यू आर लक्की ! अब जीवित रोबोटको प्रयोग गर्नको निम्ति तिमीलाई छानेको छ । यो कामबाट तिमी विश्वप्रख्यात हुने पहिलो जीवित रोबोट हुनेछ….. , पैसा पनि हुन्छ, नाम पनि ।  आउने हप्तामा यो प्रयोग शुरु हुन्छ… ।” म काम गरिरहेको अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञान अनुसन्धान तथा विकास केन्द्रको सिइओले मलाई बोलाएर सुनायो ।

सिइओ साहेबको कुरा सुनेदेखि न निद्रा लाग्यो, न मन नै हलुका भयो । प्रत्येक क्षण छटपटिएँ म ! मनमा अनेक कुरा खेल्न लाग्योे – यो कामले म संसारमा प्रख्यात हुन्छु, पैसा पनि पाइन्छ, तर म यान्त्रिक मानवलाई पैसा के गर्नलाई ? नाम पनि के को लागि ? यो प्रश्नको उत्तर खोज्दै असामञ्जस्यतामा नै दिन बित्दै गयो ।

आज प्रयोग गरी हेर्ने दिन ! अपरेशन गरेर यन्त्र र चिप्स शरीरमा राख्ने दिन । यो यन्त्रले मेरो दिमाग र मनलाई कण्ट्रोल गर्छ, दिमागले वैज्ञानिकहरूको आदेश बाहेक अरु सोच्न सक्दैन, मनले आफ्नैे किसिमले केही पनि महसुस गर्न सक्दैन । एउटा मात्र विकल्प के छ भने गर्ने/नगर्ने वा जाने/नजाने विचार गर्न सकिन्छ, तर कुनै पनि सोचलाई कार्यान्वयन गर्नको लागि वैज्ञानिकहरूसँग स्वीकृति लिनु आवश्यक छ, अर्कोे अर्थमा म जीवित भएपनि यन्त्र ! जीवित यन्त्रमानव !

मलाई लगेर अपरेशन टेबुलमा सुतायो । मेरो शरीरको ठाउँठाउँमा तार जोडियो, यो समयमा मलाई बेहोस भने पारेको छैन । खाटमा सुताइराखेको ममा अनेक शंका, आशंकाका लहर ओहर–दोहर गर्न शुरु भयो – अबसम्म म रामप्रसाद, एकछिन पछि म ‘म’ नभएर सिर्फ जीवित रोबोट ०१ मेरो नाम हुन्छ । रामप्रसाद त हराएर जान्छ, रामप्रसादको अस्तित्व हराएर जान्छ । म को ? मैले आफूले केही पनि गर्न पाउँदैन, म यन्त्र, रिमोटबाट सञ्चालन हुने सिर्फ यन्त्र ! मेरो आफ्नो वर्तमान हुँदैन, न स्वतन्त्रता हुन्छ, न मेरो भविष्य ! ……केही क्षणपछि म मनै नहुने विचारले जिउभरि पसिना आएझैँ प्रतीत भयो ।

अचानक म भित्र अस्तित्वबोधको चेतनाको तरङ्ग उठन थाल्यो – म ‘म’ हो, म ‘म’ भएर बाँच्नुपर्छ …बाँच्छु । यो विचारसँगै मभित्र एउटा अजिव ऊर्जा, दृढता हुर्किंदै आयो । 

शरीरमा जोडिएको तार, यन्त्र सबै चुँडालेर म टेबुलबाट जुरुक्क उठें । वैज्ञानिकहरूले ए… ए… भनिरहे । कसैलाई पनि वास्ता नगरी मैले खुट्टा ढोकातिर बढाए ।

“म रामप्रसाद भएरै बाँच्छु । म ‘म’ भएर बाँच्छु, म स्वतन्त्र, स्वतन्त्र भएरै बाँच्छु । …” भनेर म बाहिर निस्किएँ ।

बाहिर झलमल्ल घाम लागिरह्यो, घामको प्रकाशमा मेरो पाइला अगाडि बढ्यो रामप्रसाद नै भएर बाँच्ने दृढतासाथ ।

..............................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

लघुकथा (अङ्क ३७ मा प्रकाशित)


"मेरो भिझेको मनजस्तै कस्तो एकनाशले झमझम पानी परिरहेको रहेछ ?’’ रुपाले झ्यालबाट चियाउँदै एक्लै वैराग्य स्वरमा गुनगुनाइन् । 

साउनको महिना थियो । हरियो वातावरणमा हरियो पहिरनमा महिलाहरू बिहानै मन्दिर जाँदै गरेको दृश्य उनले झ्यालबाटै हेरिरहिन् । उनी एकोहोरो भएर सोच्न थालिन् । 

"ए रुपा, ५ बजिसक्यो । मन्दिर जान ढिलो भएन ?’’ उनका श्रीमान्‌ले झक्झकाएका थिए ।

उनी नुहाएर तयार भएकी थिइन् । कार्यालय पुग्न ढिला होला भनेर दुई जोईपोइ हतार गरेर शिवालय पुगेका थिए । मन्दिरमा पूजाआजा सकेर छेउमा लागेको हरियाली बजारमा गए । 

"साउन महिनामा महिलाको लागि हरियो पहिरन सगुन हो नि !’’ भन्दै चुरा, पोते, लुगा उनका श्रीमान्‌ले किनिदिएका थिए । अनायस उनका आँखा चिसिन थाले । मुटु भक्कानियो । तीन वर्षपछि आज उनी पूजाकोठामा गइन् । प्रभुसँग गुनासो गरिन्, "आखिर किन मेरो रमणलाई खोस्यौ ? म एक्लीलाई मात्र किन बचायौ प्रभु ? जबकी  त्यो दिन म  पनि बाइक दुर्घटना हुँदा सँगै थिए ।’’

शिवको मूर्तिमा उनले रमणको आकृति देखिन् । उनले हाँसेर भने, "मृत्यु विधिको विधान हो, प्यारी ! एउटा कुरा भन्छु मान ल !’’

उनले लाडिएर भनिन्, "भन न !’’

 उनले भने, "मैले त्यो दिन किनिदिएको हरियो पहिरनमा मन्दिर जाऊ र मेरो चिरशान्तिको लागि मन्दिर गएर प्रार्थना गर ल !’’

उनले प्रतिवाद गरिन्, "समाजले मलाई कसरी स्वीकार्छ र ?’’

उनले भने, "धत् लाटी ! रातो रङ पो समाजलाई आपत्ति हुन्छ फेरि मेरो लागि समाजको सबै बन्धन तोड्न सक्दिनौ ?’’

–तीनकुने, काठमाडौँ

..............................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

Friday, August 14, 2026

लघुकथा (अङ्क ३७ मा प्रकाशित)


 ऊ सँग मूल गेटमा जम्काभेट भयो । 

‘कता जान लाग्यौ ?’ उसले सोध्यो । 

‘माथि ।’ गेटभित्रको ठूलो भवनको माथिल्लो तलातिर देखाउँदै मैले भनेँ ।

‘किन ?’ उसले फेरि प्रश्न तेर्स्यायो । 

‘म सत्ता भेट्न हिँडेको ।’ मैले मेरो भित्र जानुको उद्देश्य बताएँ ।

‘किन? के तिमी मान्छे होइनौ र ?’ उसले आधा व्यङ्ग्य र आधा आक्रोश मिश्रित शैलीमा सोध्यो ।

‘के तिमीलाई म मान्छे जस्तो लागेन ? कि तिमी मान्छे र अरु प्राणी चिन्न छोड्यौ ?’ मैले पनि अलिकति व्यङ्ग्य मिश्रित प्रश्न नै तेर्स्याएर उसलाई उत्तर दिएँ ।

‘तिमी मान्छे हौ भने माथि नजाऊ ।’ उसले आधा चेतावनी र आधा अनुरोधको भाषामा भन्यो ।

‘किन ?’ मैले उसमाथि फेरि प्रश्न तेर्स्याएँ । 

‘तिमी मान्छे परेछौ । सत्ताले मान्छे चिन्दैन, दास मात्र चिन्छ । म पनि भर्खर माथि गएर आएको । तर उसले मलाई चिनेन ।’ यसपटक उसले अलि गम्भीर भएर भन्यो ।

मैले भवनको माथिल्लो तलातिर हेरेँ ।

एकजना राजर्षी ठाँटमा अग्लो कुर्सीमा गजधम्म बसेको थियो, जसको आँखा नै थिएन ।

अरु केही भने कुर्सीमा बस्नेको दर्शनका लागि लामवद्ध थिए, उनीहरूको त झन टाउको नै थिएन । 

..............................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

म किन लेख्छु ? (अङ्क ३७ मा प्रकाशित)


म किन लेख्छु ? यो प्रश्न सरल, सहज र सामान्य प्रतीत भए तापनि यथार्थमा त्यस्तो छैन । गहिरिएर हेर्दा यही प्रश्नमा अनेक प्रश्न गुजुल्टिएका देखिन्छन् । कुनै एकलाई समात्दा बाँकी छुट्ने डर ! एकाङ्गी उत्तरले कसलाई झुक्याउनु छ र ! ‘तँ किन लेख्छस् ?’ सोधिएको भए पो झारा टार्न केही गन्गनाई पन्छन मिल्थ्यो । लौ, दुनियालाई त झुक्याउन सकिएला, आफैबाट उम्कनु कसरी ?

‘आफ्नै आनन्दका लागि लेख्छु’ भनुँ, ‘त्यसो भए अरूलाई किन सुनाउँछस् ? किन सञ्चारमाध्यममा छाप्छस् ?’ ठडिएका औंलाले मुखमा बुझो लाग्ने डर ! ‘परहिताय लेख्छु’ भनुँ, ‘कसको कल्याण भएको देखिस् ?’ प्रश्नले चिमोट्छ । ‘चिन्ता मेट्न लेख्छु’ भनी अझ प्रस्ट्याउँदै ‘यसले व्यष्टिचिन्ता समष्टिचिन्तामा परिणत भई चिन्ताहरणको बुटी पहिल्याउन मद्दत पुर्‍याउँछ’ भनुँ भने ‘के चिन्ता मेट्न मात्रै लेख्छस् ?’ अन्तरात्माबाट बच्न कहाँ कुलेलम ठोक्नु ! 

बाले हात समाएर ‘क’ को धर्को तान्न सिकाएदेखि लेख्न थालिएको हो । ‘म किन लेख्छु ?’ सोधाइसँगै ‘के, के लेखेँ, के, के लेख्छु र के, के लेख्नेछु ?’ जस्ता सवाल पनि ठडिनेरहेछन् । यो ‘के–के’ को उत्तर दिन ‘मैं हुँ’ भन्नेलाई समेत सकस पर्दो हो ! कोही कसैको प्रभाव, दबाब वा प्रलोभनमा लेख्दा होलान्, आग्रह, पूर्वाग्रहबाट पनि कतिको सकसक मेटिंदो हो । इनामै हात पार्न पनि कतिका जाँगर चल्दा हुन् ? धत्, प्रश्न ‘अरूले किन लेख्छन् ?’ होइन नाथे, ‘म किन लेख्छु ?’ भएकाले नजाने बाटामा किन गिदी चलाइरहनु ! 

जाँच, चिठी, निवेदन, प्रतिवेदन कहाँ, कहाँ के, के लेखिए, लेखिए । पेशै पत्रकारिता भएपछि त झन् यही लेखनले पेटपालो पनि गरेकै छ । फुर्सतको साहित्य लेखनबाट पनि यदाकदा नैवेद्य हात पर्नुलाई के सम्झनु ! के नैवेद्यका लागि मात्रै लेख्छु त ? यसको पनि ठाडै उत्तर आउँछ– ‘अहँ’ ! 

‘म किन लेख्छु ?’ विषयमा कहिले घोत्लिइएन । हो, बेलाबखत ‘लेखेर मात्र यहाँ केही नहुनेरहेछ, अब लेख्दिन’ चाहिं बोलिएकै हो । यो बोली पनि क्षणभङ्गुर, मसानवैराग्यमै सीमित रह्यो । नानीदेखि लागेको बानी सितिमिती किन छुट्थ्यो र ! ‘कुरीति, बेथिति, अनीति र कुनीतिविरुद्ध लेख्छु’ भनुँ ‘किन, तेरा मनका तरङ्ग चाहिँ लेख्दैनस् र ?’ स्वाभाविक प्रश्न उब्जन्छ । हुन पनि रोग, भोक, शोक, माया, अनुराग, छटपटी, असामर्थ्य आदि पाटामा लेखिरहिएकै छ । कीर्तिका लागि मात्रै लेख्छुभन्दा पनि पूरै सही लाग्दैन । 

‘स्फुरण हुनाले लेख्छु’ भनुँ यो पनि पूर्णसत्य कहाँ हो र, त्यसपूर्व जीवन, जगत्‌का रङको छाप अभ्यन्तरमा उत्रनुपर्ने होला नि ! मेरो लेखनको ध्येय, श्रेय र प्रेय मानवीय स्वभावजन्य खोजीको निरन्तरता पो हो कि ! अथवा, अनन्त यात्रामा अन्तर्मनको सुमधुर बसीबियाँलो ? कुनै दिन खुट्टिएछ भने नढाँटी भनुँला, अहिलेलाई क्षमायाचना ! 

--------------------------------------
.‍..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।