Monday, July 13, 2026

लघुकथा (अङ्क ३६ मा प्रकाशित)


बाबू तिमी कुन स्कुलमा पढ्छौ ? एउटा पसलको अगाडि बेन्चमा बसिरहेका बूढाले कलम किन्न आएको विद्यार्थी केटोलाई सोधे । डिस्ट्रोय नेपाल बोर्डिङमा –– केटोले जवाफ दियो ।

अनि कति कक्षामा छौ बाबू ? बूढाको अर्को प्रश्न । टेन क्लासमा हो – केटोको उत्तर । 

त्यहिबेला त्यो केटोको साथी उस्तै पोशाकमा त्यहिँ आइपुग्यो । पहिलो केटोले भन्यो – ओइ सुन्न ! हेर्न त्यो बूढोले मलाई के के सोधिरा । दोश्रोले भन्यो – ह्या छोड्दे के  बूढाबूढी  भनेका अलि ठिस हुन्छन के ! पहिलो केटो – मलाई कुन स्कुलमा पढ्छस रे, कति कक्षामा पढ्छस रे ! बोल्न जान्या छैन सोध्न चाहिँ के के सोध्नुपर्ने ! कति क्लासमा भनेर सोध्नुपर्ने कति कक्षामा भनेर पो सोध्छ के त्यो सुड्डोले । क्या झ्याउ लाइदिरा भन्या । कुरासँगै केटाहरूको स्कुलतिरको यात्रा जारी थियो ।

तिनीहरूका पछिपछि एकजना कलेजका शिक्षक जाँदै थिए । केटाहरूका सबै कुरा सुनेपछि उनी आफै बोल्न अघि सरेर सोधे –– तिमीहरू कुनदेशमा जन्मेका हुर्केका अनि तिमीहरूका बाबुआमा कुन देशका हुन बाबू हो ? 

केटाहरू – यहिँ नेपालकै हो ।

शिक्षक – त्यसोभए अघि भर्खर तिमीहरूले गरेको कुरा अनुसार  नेपालमा जन्मेका मान्छेले नेपाली भाषाका शब्दमा केही मनमा लागेको कुरा सोध्ने बूढा बा कसरी ठिस अनि कसरी बोल्न नजान्ने भए त बाबू हो ? तिमीहरूले आफ्नो पूर्खा बाँदर भनेर मान्नेहरूको भाषाका दुई चारवटा शब्द जान्दैमा तिमीहरूचाहिँ महान् ?! ल मलाई तिमीहरूले बोकेको झोला खोलेर आफूले पढ्दै गरेको पुस्तक झिकेर यो कुरो कुन किताबको पुनः पाठको कुन पानामा लेखेकोछ, ल मलाई देखाउ त !

मैले पनि नेपालकै स्कुलमा पढेर अहिले कलेजको शिक्षक हुँदापनि कोही पनि आफूभन्दा ठूला मान्यवरहरूलाई यस्तो नभनेपनि म मरिनँ त बाबू हो ! आजकल विद्यार्थीलाई गधालाई झैँ किताबको भारी बोकाउने र आफूले चाहिँ अनेक शुल्कको नाममा अझ पोशाक, मसलन्द समेतको नाममा नोटको भकारी बोक्ने अनि दक्ष र अनुभवी शिक्षक शिक्षिकाका धनी सुबिधा सम्पन्न पाँचतारे स्कुलहरूले यो शिष्टाचार, सोमत चाहिँ सिकाउँदैनन् ?  के चाहिँ सिकाउँछन् त बाबू तिमीहरू जस्ता भविष्यका कर्णाधारहरूलाई ?!

केटाहरूको अनुहार हेर्नलायक भयो ।

- रत्ननगर, टाँडी, चितवन

--------------------------------------
.‍..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

लघुकथा (अङ्क ३६ मा प्रकाशित)


म सधैँ झैँ रेलको यात्रामा निस्केँ । ठन्डी महिना बिहानको चिसो मौसम, ज्यान तताउन पसलबाट एउटा तातो कफी किने र रेलमा चढेँ ।

रेलमा यात्रुहरूको खाचाखाज थिए । म पनि त्यही भिँडमा थपिएँ । रेल ठाउँ–ठाउँमा रोक्दै गइरहेको थियो । 

रेलको दौडमा हातको कफी एक्कासी छचल्केर अगडि सिटमा बसिरहेका एक यात्रुको ज्यानमा नमाज्जले पोखियो । म एकदम डराएँ । दुई हात जोडी विन्ती बिसाएँ । तर वहाँले सहर्ष रूमालले आफ्नो ज्यानको कफी स्वयम् पुछ्नु भयो । माफी स्वीकारेकोमा म पनि खुसी भएँ । 

वहाँको मुखमा आक्रोशको सट्टा मुस्कान देखेर मलाई झन् अचम्म लाग्यो । र मुस्कानको रहस्य खोज्न इच्छा जाग्यो र सोधे, 

“मेरो कफीले तपाईंको ज्यानको कपडा बिगरिदिएँ तर तपाईंले त गालीको बदला मलाई उल्टै मुस्कान दिनु भो नि ! तपाईंको ठाउँमा अरू कोही भएको भए आज मलाई गाली बेइज्जतको वर्षा बर्सिन्थ्यो होला, धन्यवाद हजुर !”

“वहाँले फेरि मुस्कुराउँदै नै जवाफ दिनु भो, 

हामी मानव हो जानीजानी गल्ति कसैले गर्दैनन् यी गल्तीहरू अन्जानमा हुने कुरा हो । हजार गल्तिहरूबाट एउटा उत्कृष्ट काम गर्न सक्षम हुन्छौँ हामी । त्यसैले मप्रति धेरै लज्जित नहुनुस् ? म बुझ्छु । हुन्छ भने लिनुस् यो एउटा मेरो उपहार ?’’

बडो अचम्म र भावुकतासाथ मैले वहाँको पुस्तक उपहार ग्रहण गरेँ र हेरेँ । शीर्षकमा “गल्तीहरू” कृतिको पछाडि कभरमा नामसहितको वहाँको चेहेरा देखेँ ।

त्यसपछि मैले अनुभुति गरेँ । फल लागेका बोट अवश्य झुक्दा रहेछ ।

 - धार्चे– ६ काशीगाउँ गोरखा हाल–जापान

--------------------------------------
.‍..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

लघुकथा (अङ्क ३६ मा प्रकाशित)


प्रहरीले एउटा चोरलाई पक्रिनका लागि धेरै दिनदेखि निरन्तर प्रयास/प्रयत्न गरिरहेको थियो । हरेक चोटी चोर बचेर भाग्थ्यो । एक रात अन्ततः प्रहरीले त्यो चोरलाई पक्राउ गर्‍यो नै । त्यसपछि सोधपुछ प्रारम्भ भयो ।

प्रहरीले सोध्यो, “भन् चोरी किन गर्ने गर्छस् ?” चोर मौन रह्यो । बारम्बारको सोधाईपछि बल्ल भन्यो, “घरमा बिरामी आमा हुनुहुन्छ…..काम खोजेँ तर कहीँ कतै कुनै केही पनि काम पाइएन ।”

प्रहरीले निकै बेर सोच विचार गरिरह्यो । भोलिपल्ट मानिसहरूले देखे, चोर जेलमा थिएन…. ऊ तिनै प्रहरीहरूसँगसँगै काम गरिरहेको थियो । मानिसहरू छक्क परे । 

त्यसपछि सबैको जिज्ञाशा शान्त पार्दै प्रहरीका हाकिमले भने, “दण्ड/सजाय दिन धेरै सजिलो छ…. तर कसैलाई सुधारेर उसको जीवन सही बाटोमा हिँडाउन अत्यत्न जटील !”

- सित्का, सुनखानी, दोलखा हालः भक्तपुर

--------------------------------------
.‍..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

लघुकथा (अङ्क ३६ मा प्रकाशित)


तेस्रो दिन पनि सुन्दरीले केही खाइन ।

रुखका हाँगाहरूमा फलहरू झुन्डिएका थिए, खोलाले आफ्नै लयमा गीत गाइरहेको थियो, तर उसका लागि जङ्गलको हरियाली पनि शोककै रङमा डुबेको थियो ।

त्यही सालको रुखमुनि अझै केही रौँ र रगतका दागहरू बाँकी थिए—उसका जीवनसाथी सुन्दरका अन्तिम चिनारी । केही दिनअघि बारुदको एउटा गर्जनले उनीहरूको आश्रय मात्र होइन, एउटा प्रेमिल संसार पनि भत्काएको थियो । घाइते सुन्दर भुइँमा छटपटाइरहेको बेला सिकारीले बन्दुकको कुन्दाले उसको टाउको कुल्चेको दृश्य सुन्दरीको स्मृतिमा ढुङ्गामा कुँदिएको अक्षरझैँ अमिट थियो ।

सुन्दरी भने घना पात र हाँगाहरूको ओटमा लुकेर बाँचेकी थिई ।

तेस्रो बिहान फेरि त्यही पाइला सुनियो ।

उही काँध । उही बन्दुक । उही हिंस्रक दृष्टि ।

सुन्दरीको मौनता अचानक ज्वालामुखी बन्यो । एकाएक रूखको अग्लो हाँगाबाट ऊ बिजुलीझैँ फुत्त ओर्ली र सिकारीमाथि जाइलागी । उसका बलिया पञ्जाले अनुहार च्यातिदिए, धारिला दाँतले काँध र घाँटीमा गहिरा डाम पारिदिए । सिकारी पीडाले चिच्याउँदै लड्यो । बन्दुक हातबाट फुत्कियो । सुन्दरीले फेरि झम्टेर उसका दुवै आँखामा निर्मम प्रहार गरिन् ।

क्षणभरमै संसार उसका लागि अन्धकार बन्यो ।

आँखा गुमाएको सिकारी दिशाहीन भएर जङ्गलभित्र अलमलिन थाल्यो । जङ्गलले भने उसलाई राम्ररी चिनेको थियो । झाडीहरू मौन थिए, रूखहरू निस्पृह । केहीबेरपछि स्यालहरूको करुण हाँसो सुनियो, अनि जङ्गली कुकुरहरूको हुइयाँले जङ्गल थरथरायो ।

जङ्गल फेरि शान्त भयो ।

सुन्दरी धेरैबेरसम्म सालको सबैभन्दा अग्लो हाँगामा निस्पन्द बसेर टाढाको क्षितिज हेरिरही । उसका आँखामा विजयको उन्माद थिएन; केवल एउटा अथाह थकान थियो । त्यसपछि उसले एउटा पाकेको जङ्गली फल टिपी । 

तीन दिनपछि पहिलो गाँस मुखमा हालिन् ।

सायद भोक मरेको थिएन; न्यायको प्रतीक्षा मात्र थियो ।

वनमा त्यस दिन कसैले कुनै उत्सव मनाएन । तर हावाले रूखका पातहरू हल्का हल्लाउँदै एउटा अनकथित सत्य फुसफुसायो—

प्रकृतिले कहिल्यै प्रतिशोध लिँदैन; प्रकृतिले केवल प्रत्येक कर्मलाई आफ्नै प्रतिध्वनि फर्काइ दिन्छ ।

--------------------------------------
.‍..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

Sunday, July 12, 2026

म किन लेख्छु ? (अङ्क ३६ मा प्रकाशित)


किन लेख्छु भनुँ खै ! कस्तो अचम्मको प्रश्न है, तपाईंको ! लेख्नुको पनि कारण हुन्छ र ?

त्यसो त होला हुनेहरूको । समाज रूपान्तरण गर्ने लक्ष्य होला, आदर्श स्थापनाको लक्ष्य होला । होलान् अरू पनि । पूर्वीय काव्यशास्त्रमा भनिएकै छ साहित्यको हेतु धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष हो भनेर ।

मलाई लाग्दैन म धर्मका निम्ति लेखिरहेको छु र धर्मका लागि लेख्छु । यदि म धर्मका लागि लेख्छु भन्छु भने मलाई लाग्छ म आफूलाई ठगिरहेको छु, हुन्छु । मेरो लेखनमा त्यस्तो के छ र जसले धर्ममार्ग प्रशस्त गरोस् ? त्यसैले मलाई लाग्दैन म धर्म प्राप्तिका निम्ति लेखिरहेको छु ।

अर्थ ? हो यदि पाउँछु भने म अर्थका निम्ति लेखिरहेको छु भनेर भन्नेछु । तर सुकैजसो पनि पो पाएको छैन त आजसम्म लेखेर । अनि कसरी भनूँ कि म अर्थका लागि लेखिरहेको छु । म यदि अर्थका लागि लेखिरहेको हुन्छु भने त्यो हुनु पनि पर्‍यो व्यवसायिक । बिक्दो हो त प्रकाशक उत्साहित भएरै भन्दो हो "ले भाइ गरी खा । मलाई पनि गरीखान दे । दे पाण्डुलिपि ।” मैले त आजसम्म “लौ न हजुर ! मेरो पाण्डुलिपि छापिदेऊ” भनेर करबद्ध विन्ति गर्नु परिरहेकै छ । धन्न “पैसा लगानी गर्छस्‌” भन्दैनन्, भनिरहेका छैनन् र मात्रै नत्र म बबुरो ‘पातालमा बिलाउने रोग’ जस्तै कहिल्यै नदेखिने गरेर हराउने थिएँ पाण्डुलिपि बोकेर । मेरो लेखाइको उद्देश्य अर्थसर्थ केही होइन, हुन सकेको छैन । कुनै दिन भएछ भने भनुँला फूर्ति लगाएर कि “हेर् भाइ ! मेरा शब्द पनि बिक्न थालेछन् । म पनि व्यवसायिक लेखक बनें । यस खुसीमा के खान्छस् ? चिया कि चियासिया ?”

काम ? हेर्नुस् हजुर ! मैले जस्तो अर्थ न बर्थको लेखेर यशको कामना गर्नु पनि डोकोमा दूध दुहुनु जस्तै त होला । अनि यस्तो कामना, यस्तो अपेक्षा किन गर्नु त मैले ? र हो भने त हुनुपर्ने हो नि केही न केही । मैले नलेख्दा ज–जसले चिन्थे चिन्छन् आजपनि त्यत्तिले…। अनि कसरी कामको प्राप्ति भयो त ? भएन भने त्यस्तो नभएको कुराका लागि म यसका लागि लेखिरहेको छु भनेर किन लाज पचाउनु । भो छाडिदिनुहोस् यस्ता कुरा । म कामका लागि लेखिरहेको छैन भनेपछि टन्टै साफ ।

मोक्ष? मैले न पाप गरेको छु, न मोक्षको कामना छ । मलाई स्वर्गप्रति विश्वास छैन । यदि स्वर्ग छ भने यही स्वर्ग हो र छैन भने मैले कामना गरेर पनि प्राप्त हुने होइन । अनि नहुने कुराको अपेक्षा किन गरूँ ! मोक्षको कामना किन गरूँ !

सम्पादक महोदय ! तपाईंलाई यस्तो अभिव्यक्तिको अपेक्षा थिएन? छापुँ कि नछापुँ भनेर कपाल कन्याउनु भएको ? नछापे नछाप्नु, के त !

ठूला कुरा गरेर मात्र हुन्छ ! हुनखान केही छैन । बड्का आदर्शका कुरा कहाँबाट गरूँ यार ! हुँदैन मबाट … ।

--------------------------------------
.‍..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।