Wednesday, April 1, 2026

लघुकथा (अङ्क ३३ मा प्रकाशित)


गाउँको एक विद्यालयको शिक्षकबाट अवकाश प्राप्त चन्द्रमणि जेठा छोरा र बुहारीसँग सहरमा दिन कटाइरहेका थिए । छोरा अधिवक्ता बुहारी सरकारी जागिरे भएका कारण दिनमा दुवै व्यस्त रहन्थे । एकदिन पुराण वाचन भएको घरमा भजन कीर्तन भैरहँदा चन्द्रमणिसँग कृष्णभक्तले “हाम्रो आश्रममा आउनुस्, बाबासँग दर्शन भेट गराइदिन्छु । उहाँले दिनुभएको आशीर्वाद एकदमै लाग्छ, धेरैले लाभ लिइसकेका छन् ।’’ कृष्णभक्तले यति भन्दा चन्द्रमणिले पत्याइहाले । उनी एकदिन कृष्णभक्तसँग आश्रम पुगे, आश्रमभित्रको भित्तामा गाईको फोटो, ठूलो आकारमा ॐ अक्षर, सँगै बाबाको फोटो देखिएपछि चन्द्रमणिलाई आश्रममाथि विश्वास जागेर आयो । चन्द्रमणि जस्तै अरु मानिसहरू पनि त्यो आश्रममा जाने र गुरूको प्रवचन सुन्ने गर्दथे । 

बाबाका बारेमा लेखिएका पुस्तक तथा मासिक रुपमा प्रकाशन हुने पत्रिकाहरुका पृष्ठहरूमा महँगो मूल्य तोकेर मनगढन्ते जन्तर–मन्तर विक्रीका लागि विज्ञापन छापिन्थ्यो भक्तहरूको फलिफापका लागि भन्दै । ती जन्तर–मन्तरको व्यापारबाट आश्रमका बाबाले मनग्यै धन कमाइसकेका थिए । बाबाद्वारा हिप्नोसिस र ब्रेनवासको माध्यमबाट फसाइएका चन्द्रमणि जस्ता तमाम मानिसहरूले तर्क गर्न पाउँदैनथे आश्रममा । त्यहाँ आकर्षक संगीतमा बाबाको गुणगानसहितको भजन बजिरहँदा अन्धभक्तहरू लठ्ठ हुन्थे । एकदिन घरको पूजाकोठामा ध्यानमा बसेको बेला चोर आएर दराज फोडेर सुनचाँदीका गरगहना र नगद लिएर कुलेलाम ठोक्दासम्म चन्द्रमणिले पत्तो पाएनन् । छिमेकीले “ध्यान सिकाउनेले नै चोर पठाएको हुनसक्छ, महँगो मूल्यमा ज्ञान सिकाउनेले नै आपराधिक काम गरेको हुन्छ । अगाडि मुखले ज्ञान सिकाउने र पछाडिबाट ज्यान लिन पछि नपर्ने त्यस्ता बाबाबाट सतर्क रहनुपर्छ” भने पनि अन्धभक्तिमा डुबिसकेका चन्द्रमणि सामान्य जीवनमा फर्किने सम्भावना भने थिएन । गुरुको पृष्ठभूमि हेर्दा उनी विगतमा विभिन्न अपराधमा संलग्न रहेको पाइए पनि उनी नेताहरूबाट संरक्षण पाइरहेका थिए । किन कि हरेक आश्रम चुनावताका उम्मेदवारहरूका लागि भोटबैंकको रुपमा प्रयोग हुँदैआएको थियो ।

–खुंग्री, रोल्पा हालः बुढानिलकण्ठ, काठमाडौँ

...........................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

लघुकथा (अङ्क ३३ मा प्रकाशित)


अचानक सहरभरि हराएको चिठी आनन्द र आष्माको ढोकामा आइपुग्यो । 

आनन्दले चिठी खोलेर पढ्न नपाउँदै उसको हात काँप्न थाल्यो । आष्माले चिठी खोस्दै “यो त हाम्रो भविष्यबारे लेखिएको जस्तो छ” भनी डराइन् । चिठीमा उनीहरूले नगरेको अपराधको बयान थियो । आनन्दले कसैले षड्यन्त्र गरेको ठानेर बाहिर निस्कन खोज्यो । आष्माले उसलाई रोक्दै “हामीले भागेर होइन, सामना गरेर प्रमाणित गर्नुपर्छ” भनिन् । त्यसैबीच छिमेकीहरू उनीहरूलाई शंका गर्दै कुर्लिन थाले । आनन्द र आष्मा एकअर्कामाथि पनि शंका गर्न थाले, किनकि चिठीमा दुवैका गोप्य कुरा थिए । उनीहरूको सम्बन्धमा दरार पर्न थाल्यो । अन्ततः आनन्दले स्वीकार गर्‍यो कि उसले कुनै बेला सानो झुट बोलेको थियो । आष्माले त्यो झुटलाई ठूलो अपराध ठानेर दूरी बढाइन् । 

चिठी केवल उनीहरूको विश्वास जाँच्ने खेल भएको थाहा भयो । विडम्बना र सत्य खुलेपछि पनि उनीहरू फेरि कहिल्यै पहिलेझैँ नजिकिएनन् ।

–टोखा, काठमाडौँ

..............................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

लघुकथा (अङ्क ३३ मा प्रकाशित)

हप्तौं हप्तादेखी एउटा शहरमा मात्र नभई देशभरि कै वातावरण  युद्धमय भएको थियो । चारैतिर गोलाबारुद पड्किएका छन् । तिनले फालेका धुलोले आकाश कालो बादलले ढाकेजस्तो  देखिएको छ । 

बहुतल्ले भवनहरू क्षतविक्षत भएर फुटेका छन् । टुक्रिएका छन्  । बुढाबुढी मात्र नभइ साना केटाकेटीहरू पनि भोक र प्यासले छटपट्टिएका छन्  । त्यसै बीच मानवसेवा समितिको खानेकुरा बोकेको ठूलो गाडी आइपुग्छ । केवल दुई घन्टाको लागि मात्र उसले त्यहाँ अडेर ती भोका, प्यासा, आश्रयहीन जनतालाई खाना र पानी दिने समय भएको छ । केटाकेटीहरू आ–आफ्ना कुच्चिएका खाना थाप्ने भाडा लिएर लाइनमा उभिएका देखिन्छन् । लाइन अनुशासित तरिकाले अगाडि बढ्छ । उनीहरूको भाँडोमा एक डाडु भात र एक डाडु तरकारी मात्र पर्दछ । 

आठ बर्षे हुसेन नाम गरेको केटो बिस्तारै “मेरी नब्बे वर्षकी हजुरआमा पनि भोक र प्यास लाग्यो भनेर रोइरहेकी छन् । उनलाई पनि खानेकुरा र पानी दिनुन्‌’’ भनेर अर्को भाडा थाप्छ । खानेकुरा बाँड्ने स्वयम् सेवकलाई माया लाग्छ । त्यहाँको परिस्थिति देख्दा उ इमोसनल हुन्छ । त्यो सानो केटो र उसकी बुढी हजुरआमा त्यहाँबाट केही पर युद्धको बमले छिया छिया पारेको एउटा घरको कापमा आश्रय लिएर बसेका थिए । त्यहाँ बत्ती, पानी, खानेकुरा आदि केही थिएन । बाहिर हिउँ परिरहेको थियो । हुसेनको बाबु, आमा, हजुरबा, दाजु, बैनी सबैलाई आकाशबाट छरिएर आएको बारुदको गोलाले शून्यमा हराई दिएको थियो ।

स्वयम् सेवकले हुसेनलाई एक प्याकेट रोटी र एक बोटल पानी दिन हात बढाएको मात्र थियो । खानेकुरा बाँड्ने समय सकिएकोले चारैतिरबाट पड्किदै आएको गोलीले खानेकुरा खान पाउने आशले बसेकी बुढी हजुरआमा, ऊ आफूसहित त्यहाँ जम्मा भएका सयौं बुढापाका, युवा तथा केटाकेटी युद्धको शिकार भएर हराए ।

–अमेरिका

..............................................................................‍
..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

Tuesday, March 31, 2026

म किन लेख्छु ? (अङ्क ३३ मा प्रकाशित)


मान्छे जन्मिदैँ स्वर र सङ्गीत लिएर जन्मेको हुन्छ भन्दारहेछन्, 

च्याँ… च्याँ… गरेर रुँदै जन्मने मान्छेको पहिलो सङ्गीतमय आवाज नै यति मन्त्रमुग्ध हुन्छ कि जन्मेको शिशुको त्यो स्वर सुन्न जो कोही पनि लालयित हुन्छन् । स्वरबाट नै शब्द अनि प्रस्तुत हुने शैली नै सङ्गीत बन्दोरहेछ । उमेर बढ्दै गएपछि मनमा आउने विभिन्न किसिमका भावनाहरू कोही व्यक्त गर्न सक्छन् त कोही सक्दैनन् तर सबैमा भावना र कल्पना प्रशस्त हुने गर्छ भनिन्छ । मनका भावहरू कसैले कापीमा उतार्छन् त कसैले मुखले बोलेर मात्र व्यक्त गर्छन् ।

म पनि सानैदेखि मनका भावहरू अभिव्यक्त गर्न खोज्दथेँ, कहिले बोलेर त कहिले लेखेर । मनमा गुम्सिएका भावहरू व्यक्त गर्दा आनन्दको अनुभूति हुन्थ्यो । भावहरू कुनै न कुनै रूपमा निस्कन खोज्दारहेछन् । कहिले कविताका रूपमा त कहिले कथा वा अन्य कुनै तरिकाले आख्यानका रूपमा । म ज्यादै जिज्ञासु थिएँ रे सानो छँदा । मनभित्रका अनेक प्रश्नहरू तेर्स्याउने गर्थेँ रे मेरा अग्रजहरू अझै भन्ने गर्छन् । कल्पनामा पनि म निकै उड्ने गर्थेँ त्यतिबेला जब मैले भनेजस्तो जवाफ नपाएर आफैँ खोज्ने प्रयास गर्थेँ । समय सँगसँगै म बदलिएँ जीवन र जगत बुझ्न थालेँ । कल्पनाबाट म यथार्थ धरातलमा उत्रिएपछि बल्ल मलाई बोध हुन थाल्यो मेरो कल्पना भनेको मेरो मनभित्रको एउटा सपना रहेछ । सपनाहरू सबै पूरा कहाँ हुन्छन् र तैपनि मान्छेले सपनामा भए पनि बाँच्नु पर्दोरहेछ।

यथार्थ कुराहरू नै सांसारिक कुरा रहेछन् । कल्पनाले यथार्थ भेट्न मद्दत पुग्दोरहेछ । जेष्ठ नागरिक बनिसकेको अवस्थामा हिजोआज केवल आफ्ना आँखाले देखेका कुराहरू, कानले सुनेका कुराहरू, आफूले र अरुले पनि भोगेका कुराहरू जस्ताको त्यस्तै उतार्न थालेको छु । वास्तवमा भन्ने हो भने म नितान्त आफ्नो आत्मसन्तुष्टिका लागि लेख्छु । लेखिएका ती कुराहरू कुनै पत्रपत्रिकामा छापिन्छन् कुनै छापिँदैनन् । जे जस्तो लेख्छु छाप्छु केवल आफ्नो लागि । तर छापिएपछि भने त्यो सबैका लागि हुँदोरहेछ । सार्वजनिक भएपछि सबैको हुने नै भयो । मेरो भावना मेरो विचारले समाजका कसैलाई पनि नराम्रो नहोस् बरु राम्रैका लागि होस् भन्ने मेरो चाहना हुन्छ । बाँचुन्जेल र सकुन्जेल केही लेख्न सकूँ बस् यही मात्र मेरो उद्देश्य रहेको छ । नाम, दाम र सम्मानका लागि नभइ देश र जनताका कुरा, मन र मुटुका कुरा, समाजका यथार्थ कुरा लेख्ने यही मेरो काम बनोस् लेखनीले लेखक र पाठकलाई सन्तुष्टि दिने कुरा ।

--------------------------------------
.‍..‍.‍.‍साथ सहयोगको खाँचो
लघुकथा संसार र कविता संसार अनलाइन मासिक पत्रिकालाई
जीवित राख्नका लागि तपाईंको 
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।

अन्तर्वार्ता (अङ्क ३३ मा प्रकाशित)

 

तुलसीहरिजी, प्रश्नको उठान यसरी गरौँ – तपाईको बाल्यकाल र प्रेरणाको स्रोत बताईदिनु न ?

नमस्कार, मेरो पुर्ख्यौली घर ओखलढुङ्गा हो । मेरो बाल्यकाल ग्रामीण परिवेशमै हुर्कियो । घरमै सावाँ अक्षर पढ्ने लेख्ने भएपछि एकै पटक चार कक्षामा स्कूल भर्ना गरिदिनुभएथ्यो । त्यो पनि बारा जिल्लाको कलैयास्थित सिद्धेश्वर संस्कृत विद्यालयमा । मेरी फुपू दिदीको घर त्यहाँ भएकोले मलाई मधेशमा पढाउने गरी पठाइएको थियो । यसमा अर्को पनि कारण थियो । त्यो के भने, पहाडमा घरबाट धाउन सकिने स्कूलमा तीन कक्षा मात्रै थियो । मलाई चार कक्षामा भर्ना गर्नु थियो । संयोग कस्तो पर्‍यो भने, नौ महिना कलैया बसेर दशैँमा घर आउँदा स्कूलमा चार कक्षा पढाउन थालिसकिएको रहेछ । तब मैले मधेश जानै परेनथ्यो । सात कक्षासम्म त्यसै स्कूलमा पढेर आठ कक्षा पढ्न चाहिँ दुई घण्टा टाढाको स्कूलमा जान्थ्यौं । एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि काठमाडौँ आएर उच्चशिक्षा अध्ययन गरियो र यतै बस्ने थालियो । पारिवारिक रुपमा पनि हामी २०४८ सालमा सप्तरी जिल्लाको फत्तेपुर बसाइँ आयौँ । तर म उता धेरै बसिनँ । स्नातकपछि म विमर्श पब्लिकेशनमा काम गर्न थालेको थिएँ । त्यही अनुभवले २०५५ सालदेखि गोरखापत्र संस्थानमा आबद्ध भएँ । स्कूले जीवनमै साहित्यिक पत्रपत्रिकाहरू भेटेसम्म पढ्थेँ । मधुपर्कमा काम गर्न थालेपछि लेखनमा थप उत्साह जागृत भयो । मेरो रुचि नै मेरो गुरm हो । सम्पूर्ण साहित्यकारहरू नै प्रेरणाको स्रोत हुनुहुन्छ ।


तपाई पेशाले सम्पादक र रुचिले साहित्यकार हुनुहुन्छ । वास्तवमा तपाईं आफू चाहीँ हो के ?

सम्पादन मेरो जागिर हो । साहित्यिक पत्रिका मधुपर्कसँग विशेष गरी जोडिएँ । गोरखापत्र दैनिकमा पनि काम गरेँ । रुचिले बाटो बिराउन पाएन । विविध विधामा लेख्छु । मान्छेले आइपरेका अनेक भूमिका निभाउनु पर्छ । सबै कर्म आ–आफ्ना हुन्छन् । कर्म गर्दै अघि बढ्ने हो । जागिरे सम्पादक, रुचि अनुसारको लेखक भन्दा हुन्छ ।

तपाईं लघुकथा समाजको स्थापना कालदेखि नै यस संस्थामा आवद्ध भई हाल अध्यक्षको गरिमामय पदमा पुग्नु भएको छ । हामीलाई बताई दिनुहोस्,  लघुकथाको विधागत विकासक्रममा देखापरेका अवरोधहरू कस्तो थिए र छन्?

लघुकथा लेखनमा अन्योल भइरहेकै अवस्थामा हामीले लघुकथा समाजको गठन गरेका हौँ । लघुकथालाई स्थापित गराउन निकै मेहनत गर्‍यौँ । कसैले रेच्की भन्थे, कसैले गल्प भन्थे, कसैले छोटा कथा, कसैले कुथुङ्ग्री, कसैले के । यस्तो अवस्थामा लघुकथा भनेको लघुकथा नै हो भन्ने मान्यता स्थापित गराउनेमा लघुकथा नै अग्रणी संस्था हो । २०५६ मै मधुपर्कमा लघुकथा विशेषाङ्क निकाल्न भूमिका खेलेथ्यौँ । २०६५ मा संस्था बनाइयो । गोष्ठी, अन्तर्क्रिया, वाचन, कार्यपत्रहरू अनेक कार्यक्रम गर्‍यौँ । अहिले लघुकथा यो स्थितिमा आइपुग्नमा लघुकथा समाजको भूमिकालाई सबैले स्वीकार्नु भएकै छ जस्तो लाग्छ ।