डा. विदुर चालिसेको लघुकथा 'राजनैतिक रक्सी’ पढिसकेपछि मेरो मनमा एक प्रकारको उकुसमुकुस र ऐठन महसुस भयो । यो केवल एउटा लघुकथा मात्र रहेनछ, यो त म जस्ता कयौँ नेपालीका भोगाइहरूको तिखो प्रतिविम्ब रहेछ । एउटा पूर्व शिक्षण पेसाको अनुभव, वर्तमानको अभावग्रस्त जीवन र देशको यो तरल राजनीतिक अवस्था, यी सबैलाई मिसाएर हेर्दा लघुकथाको प्रत्येक हरफले मेरो मर्ममा प्रहार गरेको छ ।
१. अभावको ऐनामा बजार र राजनीति
लघुकथाको सुरुवातमै लेखकले बजारमा आलु, पिँडालु, मुला र सागको भाउको कुरा गरेका छन् । यो मेरा लागि केवल साहित्यिक बिम्ब होइन, मेरो भान्साको दैनिक सङ्घर्ष हो । एउटा पूर्व शिक्षिका, जसले कहिलेकाहीँ ज्ञान बाँडेर समाज बदल्ने सपना देख्थी, आज ऊ आफ्ना तीन सन्तान र अपाङ्ग पतिको स्याहारमा सीमित छ । बजारमा तरकारीको भाउ बढ्दा मेरो ओठमा हाँसो घट्छ ।
लघुकथाले भनेझैँ, “जति दुःख पोखे पनि गरिबको एउटै माग थियो– हे भगवान् ! हुने हार दैव नटार !’’ साँच्चै, मेरो जीवन पनि अहिले यही ‘दैव’ को भरोसामा टिकेको छ । घरमा बिरामी श्रीमानको सेवा र छोराछोरीको भविष्यको चिन्ताले मलाई थिचेको बेला, बाहिर सडकमा चुनावको चहलपहल देख्दा मलाई ती आलु र पिँडालुको भाउले भन्दा बढी राजनीतिले झस्काउँछ ।
२. पात्रहरूको मुखुण्डो र चुनावी प्रहसन
लघुकथामा प्रयोग भएका श्याल बाजे, लोखर्के काइँला र बाँदर भाइ जस्ता पात्रहरू मेरो आँखा अगाडि झल्झल्ती आउँछन् । चुनावको बेला हाम्रै दैलोमा हात जोड्दै आउने ती 'नेता’ हरू ठ्याक्कै यस्तै लाग्छन् । कसैले 'घाँस खाएर जनता रिझाउने’ कुरा गर्छन् त कसैले ’बाँझो खेतमा हलो ठेल्ने’ अभिनय गर्छन् ।
शिक्षण पेसामा रहँदा मैले विद्यार्थीलाई नैतिकता र आदर्शका कुरा सिकाएँ । तर आज राजनीतिमा ती आदर्शहरू कतै देखिँदैनन् । कथाको ’बाँदर भाइ’ झैँ एउटा हाँगाबाट अर्को हाँगामा उफ्रिने (पार्टी बदल्ने) र फल खाएर दुनियाँलाई चकित पार्ने प्रवृत्तिले मेरो जस्तो अभावमा बाँचेको मान्छेलाई केवल गिज्याइरहेको महसुस हुन्छ । यतिबेला राजनीतिमा सिद्धान्तको खडेरी छ र स्वार्थको वर्षा भइरहेको छ ।
३. रानुदेवी र राजनीतिको 'सेलिब्रेटी’ रूप
लघुकथाकी पात्र रानुदेवीको संवादले मलाई निकै घत पार्यो । उनको भनाइ छ– “जिते जोतिन्छु, हारे जोताउँछु ।’’ यो आजको राजनीतिको नग्न सत्य हो । चुनाव जित्नेहरू सत्ताको मोजमज्जामा हराउँछन्, हार्नेहरू अर्को चुनावसम्म देशलाई 'जोताउने’ वा अस्थिर बनाउने खेलमा लाग्छन् ।
जब उनले चुनावलाई “सामाजिक दुर्व्यसनी’’ र “राजनैतिक रक्सी’’ भनिन्, मेरो मनले भन्यो– हो, यो साँच्चै नशा नै हो । चुनावी नशामा मान्छेले आफ्नो घरको चुल्हो बलेको छ कि छैन भन्ने बिर्सिन्छ र कसैको झन्डा बोकेर हिँड्छ । म आफैँले कति चुनावी जालझेल देखेकी छु । चुनावको बेला टोलमा रक्सी र मासुको खोलो बग्छ, तर चुनाव सकिएपछि त्यही टोलका मानिसहरू सिटामोल नपाएर छटपटाउँछन् । मेरो आफ्नै अपाङ्ग पतिलाई उपचार गर्न आर्थिक अभाव हुँदा, चुनावी प्रचारमा उडाइएका करोडौँ रुपैयाँ सम्झँदा मन विरक्तिएर आउँछ ।
