बिर्खे—पहाडको कठोर जीवन बोकेर हुर्केको एक युवक । बाआमासँगै डाँडाकाँडा पसिना चुहाउँदै, उसले बाल्यकालदेखि नै जिन्दगीको पाठ सिकेको थियो । दाउरा, घाँस, ढुङ्गा जे पायो, त्यही भारी बोकेर पेट पाल्ने उसको दिनचर्या थियो । तर उसको मनभित्र एउटा अदृश्य ज्वाला दन्कियो— “कहिले म पनि उक्लिएर माथि पुग्छु ?”
गाउँकै धनीराम मन्त्री बनेर ऐश्वर्यमा पौडिएको दृश्यको सपना देख्न थाल्यो । त्यसैले ऊ किताब र समाज दुबै पढ्न थाल्यो— अन्यायका विरुद्ध स्वर उठाउँदै, गरिबका पीडामा आफ्नै प्रतिविम्ब देख्दै । जनताको विश्वास उसमा हिउँदे हिमालझैँ अग्लिँदै गयो । वडाअध्यक्ष, पालिका प्रमुख हुँदै ऊ संसदसम्म पुग्यो । उसको प्रत्येक जितमा जयजयकार गर्दै सबैले उसलाई निरन्तर शिखरतिर धकेल्दै लगे । तर उचाइसँगै उसको दृष्टि धमिलिँदै गयो ।
मन्त्री बनेपछि पनि ऊ ‘भारी बोक्ने’ मान्छे नै रह्यो— तर स्वरूप फेरियो । अब ऊ एयरपोर्टतिर हिँड्ने भयो । तर उसका थाप्लोमा डोको–नाम्लो थिएन, त्यहाँ लोभको लप्का नाचिरहेको थियो । नियमहरू फिक्का हुँदै र कर्तव्यहरू मौन बन्दै सुनको भारी उसको घरभित्र ओइरियो— पसिनाले होइन, शक्तिले ।
गाउँलेहरू उस्तै थिए—त्यही भोक, श्रम र अपमान । उनीहरू भन्थे—“हामी अझै पनि पेटका लागि भारी बोक्छौँ,ऊ त घरलाई भारी बोकाउन भारी बोक्दो रहेछ ।”
अन्ततः सुनको चमकदार भारी उसको आत्मामा अन्धकारको तुफान बन्यो । त्यही समयमा बिर्खेका बाआमाको सास सकियो, साथीहरूको साथ टुट्यो र जनताको भरोसा भत्कियो । अब बिर्खे एक्लै छ— सुनको गह्रौँ भारीले थिचिएको र पछुतोको सिस्नुले पोलिएको अवस्थामा । उसले बल्ल बुझ्यो—साग र सिस्नु खाएको वेश आनन्दीमनले ।
- नागार्जुन–१०, काठमाडौँ
