आधुनिक नेपाली कथा–परम्पराको 'नवचेतनाको युग’ (सं. २०२०–३९) मा कथाकार इन्दिरा प्रसाई (सं. २०१४) देखा परेकी हुन् । उनको पहिलो कथा हो 'अस्वीकृत पात्र’ (सं. २०३०) जुन विराटनगरबाट प्रकाशित भएको सामयिक सङ्कलन 'प्रेरणा’ मा अधुरी शर्माको छद्म नामबाट प्रकाशित भएको थियो । व्यवस्थापन विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि प्राप्त गरेकी उनी प्राध्यापन कार्य गर्दछिन् । सम्पादन तथा अनुवाद कार्यमा समेत उनी अभिरुचि राख्दछिन् ।
साहित्यिक पत्रकारितामा गहिरो दक्खल भएकी उनी विभिन्न साहित्यिक सङ्घ–संस्थाहरूसँग आबद्ध छिन् । उनी 'राष्ट्रिय युवा वर्ष मोती पुरस्कार’ (सं. २०५१), 'मैनाली कथा पुरस्कार’ (सं. २०५३), 'राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार’ (सं. २०५३), 'गद्दी आरोहणरजत महोत्सव पदक’ (सं. २०५३), 'राष्ट्रिय गौरव युवा सम्मान’ (सं. २०५३), 'प्रबल गोरखा दक्षिण बाहु’ (सं. २०५८), 'वीरेन्द्र ऐश्वर्य सेवा पदक’ (सं. २०५८), 'भानुभक्त सम्मान’ (सं. २०६२), 'भद्रकुमारी घले पुरस्कार’ (सं. २०६४), 'दीपज्योति सम्मान’ (सं. २०६७), 'देरुनीख पुरस्कार’ (सं. २०६७) आदिद्वारा सम्मानित भइसकेकी छिन् । उनका प्रकाशित कथासङ्ग्रहहरू हुन् :
१. मन सायद उघ्रँदैन (सं. २०५१),
२. बयान (सं. २०५५ : लघुकथासङ्ग्रह) र
३. दोस्रो सत्ता (सं. २०६२) ।
इन्दिरा प्रसाई उपन्यास, कविता, जीवनी, पत्र साहित्य र निबन्ध विधाकी पनि स्रष्टा हुन् ।
इन्दिरा प्रसाई जीवनका विसङ्गतिहरू उद्घाटन गर्ने लघुकथाकी नारी कथा–स्रष्टा हुन् । उनले जीवनका प्रतिकूल क्षणहरू तथा दुर्नियतिहरू देखेकी छिन् । उनी के देख्दछिन् भने मिस्त्रीहरू अरूका लागि सुन्दर घरहरू निर्माण गरिदिएर आफू खुसी हुनुका साथै अरूबाट पनि प्रशंसित हुन पुग्दछन्, तर उसको आफू बस्ने घर भने अविरल वर्षाका कारणले भत्केको मात्र हुँदैन, घरले किचेर उसको परिवारका मानिसहरू सबै मरेका हुन्छन् ('निर्माणकला’ कथा)। मान्छेले कस्तोसम्म नियतिको भोग गर्न बाध्य हुनुपर्दछ भने बिरामी छोराको शीघ्र स्वास्थ्य लाभका लागि धूप–बत्ती बाली देवतासँग प्राथना गर्नुपर्दछ भने त्यही छोरो मरेमा फेरि त्यसरी नै मृत आत्माको चिरशान्तिका लागि धूप–बत्ती बालेर उनै देवतासँग कामना गर्नुपर्दछ ('आस्था’ कथा) । यसै सन्दर्भमा उनको ’बयान’ कथाको यो अंश हेरौं :
आज अदालतमा अन्तिम बयानको दिन थियो । एकातिर त्यो आइमाई एक्लै उभिएकी थिई भने अर्कातिर उसैले जन्माएका तीन भाइ छोरा, उसको लोग्ने र उसका अरू परिवारसमेत थिए ।
अन्ततोगत्वा विपक्षी उसको पति, पुत्रहरू र उनीहरूका अन्य सम्बन्धीसमेतले उसलाई चरित्रहीन घोषित गरेर सम्बन्ध विच्छेद गरिपाउन न्यायाधीशसमक्ष निवेदन गरे ।
न्यायाधीशले उनीहरूको कुरा सुनिसकेपछि स्त्रीलाई आफ्ना कुरा बोल्ने मौका दिए । स्त्रीले केही बेर आफ्ना छोराहरूमा आँखा पुर्याई त्यसपछि उसको लोग्नेलाई हेरिरही । उसको लोग्ने स्वास्नीलाई सार्वजनिक रूपमा चरित्रहीन घोषित गराउने प्रयत्नमा दम्भित थियो ।
'श्रीमान् ! मेरा पति पुत्रहरूले मलाई लगाएको अभियोग सत्य हो । म चरित्रहीन हुँ । तर आज अर्को एउटा सत्य पनि खोल्न मलाई मन लागेको छ । यी तीनै जना मेरा पुत्रहरूका पिता मेरा पति होइनन् ।’
स्त्री आफ्नो बयान सकेपछि अदालतबाट सरासर बाहिरिएकी थिई ।
न्यायालय मौन थियो ।
अरूलाई फसाउन खोज्दा आफैँ फस्नुपर्ने वा अरूलाई भुट्टो साबित गर्न खोज्दा आफैँ झुट्टो ठहरिने नियतिको सिकार बनेका मान्छेको विसङ्गत जीवनको चित्रण यस कथामा छ । एक प्रकारले यो व्यङ्ग्य पनि हो र हास्यास्पद पनि हो – जीवन जस्तै भन्ने धारणा कथाकार प्रसाईंको रहेको पाइन्छ । यसै सन्दर्भमा उनी के देख्दछिन् भने मान्छेले जुन कुरोलाई ठिक भन्ने गर्दछ, त्यो भ्रम मात्र हुन्छ र त्यसले दुष्परिणामलाई निम्त्याउँदछ । ’सावित्री सत्यवान्’ कथा) । यो कथा यस्तो छ :
'तिम्रो मुखले मेरी पत्नीको नाम उच्चारण गरेको मलाई राम्रो लाग्दैन, ऊ तिमी जस्ती होइन, पतिव्रता नारी हो ।’ सावित्रीलाई आफ्नो अँगालाबाट बाहिर फाल्दै सत्यवान्ले भन्यो ।
'मेरो पतिको पनि तिमीसँग तुलना गर्दा मलाई पाप लाग्छ, ऊ जस्तो पत्नीव्रत लोग्ने पाउन ठुलै तपस्या गर्नुपर्छ ।’ सावित्रीले पनि सत्यवान्लाई पन्छाएर आक्रोशित हुँदै भनेकी थिई ।
भोलिपल्टको अखबारमा सावित्रीका पतिको र सत्यवान्की पत्नीको समाचार छापिएको थियो । दुवैलाई प्रहरीको गस्तीले आपत्तिजनक स्थितिमा फेला पारेको थियो ।
त्यसपछिका भेटमा सावित्री र सत्यवान्को शिर निहुरिएको थियो ।
विश्वास र आस्थाको भ्रमद्वारा पोषित मानव जीवनका दुर्घटनालाई यस लघुकथाको मूल विषयवस्तु बनाइएको छ । मान्छेले सामना गर्नुपर्ने यस्तो विसङ्गतिबाट के कुरा स्पष्ट हुन आउँदछ भने जीवन आफैंमा भ्रम र छलकपट मात्र हो । कथा–स्रष्टा इन्दिरा प्रसाईंले आफ्नो 'प्लास्टिकको जङ्गल’ कथामा पनि भ्रममा पीडित जीवनका अनुभूति र संवेगहरूलाई यसरी स्पष्ट पारेकी छिन् :
