मुख्य विषयवस्तु र सन्देश
कथाले नेपालका एकीकरणकर्ता पृथ्वीनारायण शाहको व्यक्तित्व र उनका आदर्शहरूमाथि केन्द्रित भएर वर्तमान नेपाली समाजको मूल्य, नैतिकता र स्वाभिमानप्रतिको दुर्बलतालाई चित्रण गर्दछ ।
कथा स्वाधीनताको गौरव र मातृभूमिप्रतिको ममताको प्रतीकका रूपमा शुरू हुन्छ ।
तर, पामरहरूको ’नाफाखोरी’ र स्वार्थले भरिएको मनोवृत्तिले यो स्वाभिमानमाथि धक्का पुर्याएको देखाइएको छ ।
पृथ्वीनारायण शाहको सालिक ढाल्ने प्रतीकात्मक घटनाले आजको समाजको अपहेलना र नैतिक विचलनलाई गहिरो रूपमा दर्शाउँछ ।
यद्यपि सालिक ढले पनि “माटोको माया’’ अर्थात् मातृभूमिप्रतिको प्रेम कहिल्यै मर्ने छैन भन्ने लेखकको धारणा सशक्त रूपमा अभिव्यक्त हुन्छ ।
प्रतीकात्मकता र पात्रहरू
कथाका पात्रहरू, घटनाहरू र संवाद प्रतीकात्मक छन् ।
भाषाशैली र प्रभाव
कथागहिरो भावनात्मक स्तरमा प्रस्तुत गरिएको छ।
सामाजिक र राजनीतिक प्रसङ्ग
कमजोरीहरू
कथाको संरचना अत्यधिक जटिल र प्रतीकात्मकता भएकाले सबै पाठकले सरलतापूर्वक बुझ्न कठिन हुन सक्छ।
पामरहरूका क्रियाकलापबारे थप सन्दर्भहरू दिइएको भए कथा अझ प्रष्ट हुन्थ्यो ।
निष्कर्ष
“माटोको माया’’ एउटा सशक्त लघुकथा हो । यसले नेपाली समाजको वर्तमान स्थिति र राष्ट्रिय स्वाभिमानको महत्वबारे गहिरो सन्देश दिन्छ । विदुर चालिसेको लेखनशैली प्रेरणादायी र विचारोत्तेजक छ । यो लघुकथा राष्ट्रप्रेम र समाजप्रतिको दायित्वबोध गराउन सशक्त माध्यम बनेको छ ।
०००
स्रोत लघुकथा
माटोको माया
– डा. विदुर चालिसे
स्वाधीनताको गर्वमा फुलेको छाती बेलबेला ढकढक गर्थ्यो । वीरताको जोसिलो रगत जुरुक्क उम्लन्थ्यो । कल्पनाको छोर पुगेर दुनियाँका खुट्टा हवाई उडानका साथ पुर्खाको अलशाली बेगले गौरव लाग्थ्यो ।
–“महान्, वीर नेपाली ।’’
पामरहरूको सम्मेलन चलिरहेको थियो । उनीहरू गौरवगाथा बिक्री गर्नका लागि हिप्पीहरूसँग खुसामत गरिरहेका थिए । एक पामरले भ्याटिकनको पुच्छर समातेर गोदान गर्दै सबाल गर्यो ।
दुखित मानिसका मनलाई धारिलो तरवार, चम्किलो खुकुरी, नाला जत्रो ढाल र कम्मर मन्तिर फिलाछेउ कोखामा बल्छो भिरेका पृथ्वीनारायणले हाँक दिएर बैरीहरूलाई भने ।
पामरसँग मुलुक, जनता, स्वाभिमान, संस्कार, धर्मका र परम्परा केही थिएन । जसरी हुन्छ ठूला बङ्गला, विकृत संस्कार, मनमौजी चरित्र प्रदर्शन गर्नु र बैरीको सेवामा निर्लिप्त हुनु नै पर कर्तव्य थियो । देश बेच्न नपाएको झोकमा उनीहरूले एकदिन पृथ्वीनारायणको सालिक ढालिदिए । छियाछिया समेत भयो । सालिक ढल्यो । मातृभूमिको ममता ढलेन । दुखित स्वरमा गोरखनाथलाई साक्षी राखेर उनले चिच्याए ।
–“दुःखले आर्ज्याको मुलुक, कहिल्यै बेच्न दिने छैन !’’
उनको प्राणसँग पाखा, पखेरू, पहरा र कन्दरा झ्याउँकिरीको स्वरहरू संलयित भएर गुन्जिरहेथ्यो ।
–“रगतले सिँचेको माटोको माया !’’
०००
(२०७९ कात्तिक २१)
उत्तर लघुकथा
अविचलित माटो
– नन्दलाल आचार्य
“के माटोको आत्मा पनि रुन्छ ?’’
गहिरो स्वरमा सोधिएको प्रश्नले हललाई स्तब्ध बनायो । सभा चलिरहेको थियो । पृथ्वीप्रेमीहरूको एउटा समूह इतिहासको धुलो झारेर गौरवको चर्चा गरिरहेको थियो ।
“माटो त केवल निर्जीव हो, होइन ?” कसैले प्रतिवाद गर्यो ।
त्यहीबेला, सालिक ढलिएको ठाउँबाट एक वृद्ध अगाडि बढे । उनका आँखा जीवनका गहिराइ झल्काउँदै थिए । “माटो मात्र होइन, त्यो भावनाहरूको प्रतीक हो । त्यहाँ हाम्रो अस्तित्व रोपिएको छ । तपाईंहरू सम्झनुहुन्छ, पाखा र पहरा भिजाउने पसिना ?”
अचानक एक युवक उठ्यो, आँसुको धारा बगाउँदै– “सालिक ढल्दा आवाज निस्केको थियो, बुबा । मैले आफैँले सुनेको थिएँ । तर त्यो आवाज माटोको थिएन, हाम्रो मौन विवेकको थियो ।”
वृद्ध मुस्कुराए– “त्यो माटो, जसले सहिदहरूको रगतले अङ्कुर उमार्यो, कहिल्यै बेइमानी सहँदैन ।”
सबै मौन भए । हलका कुना–कुना पृथ्वीनारायणका शब्दले प्रतिध्वनित भए ।
“रगतले सिँचेको माटोको माया !”
०००
२०८१ पुस २७ गते ।
---------------------------------------
जीवित राख्नका लागि तपाईंको
आर्थिक सहयोग महत्वपूर्ण हुन्छ ।
No comments:
Post a Comment