पुस्तक समीक्षा

राँगालाई जुत्ताभित्र नियाल्दा

लघुकथाकार विजयराज आचार्यको ‘राँगालाई जुत्ता’ नामक लघुकथासङ््ग्रह २०७६ सालमा विवेक सिर्जनशील प्रकाशनले  प्रकाशित गरेको हो भने सम्पादन विनय कसजूको रहेको छ । यस कृतिभित्र उनले लेखेका राँगालाई जुत्ता, समाजसेवा, प्लेन छुट्यो, सफामुक्त  ठाउँ, माधव सरको पीडा, साइबर एडिक्सन लगायत विभिन्न शीर्षकका ३३ वटा लघुकथाहरु राखिएका छन् ।

यस सङ्ग्रहभित्रका लघुकथामा वैदेशिक रोजगार, जातीय विभेद, पशुप्रतिको निर्दयीपन, सासु–बुहारी सम्बन्ध लगायतका विषयसँग सम्बन्धित लघुकथाहरु पनि छन् । प्लेन छुट्यो शीर्षकको लघुकथामा टिभिएस अन्धविश्वासको विरुद्धमा लड्ने वैज्ञानिकको रुपमा देश विदेशमा चर्चित थिए । उनले अन्धविश्वास मानव जातिको शत्रु हो भन्ने विषयमा विद्यावारिधि गरेका थिए । 

लघुकथाकार आचार्यका कथाहरु छोटा भए पनि निक्कै अर्थपूर्ण छन् । कथाका विषयवस्तु विविधतापूर्ण छन् । साइबर एडिक्सन शीर्षकको लघुकथामा तोतेबोली बोल्दादेखिकै साथी थिए प्रवृक र सुमन । डाक्टर बनुञ्जेलसम्मै उनीहरु सहपाठी थिए । जागिरे जीवन पनि एकै दिन सुरु गरेका थिए । जिउँदो माछा शीर्षकको लघुकथामा तेल तातिरहेकोले श्रीमतीले झोलाको माछा सोझै कराहीमा खन्याइन् तातो तेलमा परेर माछा छटपटायो र उफ्रेर कराहीबाट बाहिर निस्क्यो र भुइँमा छटपटाउन थाल्यो भनिएको छ ।

लघुकथा अहिलेको लोकप्रिय विधा हो । अन्य विधामा स्थापित सर्जकहरु पनि लघुकथामा कलम चलाउन थालेका छन् । राँगालाई जुत्ता लघुकथा सङ्ग्रहबाट आचार्य लघुकथाकारको अवतारमा देखिएका छन् । बालसाहित्य, हाइकु हुँदै उनी लघुकथाकारको रुपमा देखिनु सुखद् पक्ष हो । रुवाबासी शीर्षकको लघुकथामा सलिना रोएको देखेर मातृकाको पनि आँसु थामिएन । ऊ पनि डाँको छाडेर रुन थाली भनिएको छ ।

सङ्ग्रहभित्रका सबै लघुकथाहरु सवाल्टर्निक छैनन् । विषय र विचारगत विविधता आचार्यका कथाहरुको विशेषता हो । आशीर्वाद शीर्षकको लघुकथामा दसैँ तिहार मानेर दुबई जान खोज्दा दाइको मेडिकल फेल भएको छ । उनले पनि आ, कति जानु विदेश घरमै बसेर खेतीपाती गर्छु भन्ने निधो गरेर विदेश जाने विचार त्यागिदिएका छन् ।

आचार्यका प्रायः लघुकथाले गह्रुङ्गो औपन्यासिक खुराक बन्न सक्ने विषयवस्तुलाई लघुकथाभित्र अटाएका छन् । सूक्ष्मता, तीव्रता, घनत्व, व्यङ्ग्य, सन्देश, पात्रको सन्तुलन र विपरित मार्गबाट जीवनबोध गराउनु लघुकथाको आधारभूत तत्वहरु हुन् । आचार्यको लघुकथाको भाषा सरल, सहज र सुबोध्य छन् । हराएको चेक शीर्षकको लघुकथामा सिम्रोन हजुरबाको काखबाट जुरुक्क उठ्यो र साबुनको खोल टिपेर डस्टबिनमा उसले राखिदियो । त्यसपछि दौडिदै आएर हजुरबाको काखमा थ्याच्च बसेर कार्टुन हेर्न थाल्यो ।

लघुकथा भन्ने शब्दले छोटो कथा भन्ने अर्थ दिन्छ तर अङ्ग्रेजी साहित्यमा भने जति लामो कथालाई पनि सर्ट स्टोरी भन्ने चलन छ । लघुकथाका सम्बन्धमा विविध परिभाषा, विचार र दृष्टिकोणहरु छन् । जे भएपनि नेपाली साहित्यमा लघुकथाले आफ्नो अलग स्वरुप र विधा ग्रहण गरिसकेको छ । यसै सन्दर्भमा नेपाली समाजको यथार्थ भोगाइहरु यसभित्र लेखिएका लघुकथामा खारिएका, माझिएका र टलक्क टल्किएका छन् । थोरै लेखेर पनि गुणस्तरमा ध्यान दिन सके कृतिको महत्व बढ्नेछ । यस तथ्यलाई लघुकथाकार आचार्यले मनन गरेका छन् । विषयवस्तुका हिसाबले बहुमुखी छन् । आचार्यका लघुकथा उनले देखेको व्यक्ति, समाज र राष्ट्रका साथै सुनेका घटनामा पनि आधारित छन् । यिनका कतिपय लघुकथा समय र स्थान सीमाका रुपमा पनि आएका छन् ।

आधुनिक माया शीर्षकको लघुकथामा राम सीताको काखमा पल्टेर खल्तीबाट चुरोट निकालेर उसले सल्कायो भनिएको छ । लघुकथाकारको व्यङ्ग्य चेत, सामाजिक चेत तथा समसामयिकता प्रशंसनिय छ । आचार्यको लघुकथामा हाम्रो समाजको चरित्र स्पष्ट रुपमा देख्न सकिन्छ ।        

लघुकथा आख्यानको लघुतम वा सूक्ष्मम विधा हो । लघुकथा छोटो हुन्छ तर पूर्ण हुन्छ । छोटो आयाममा जीवन र जगत्लाई समेट्नु लघुकथाको विशेषता हो । लघुकथा लोकप्रिय भएकै कारण यसप्रति लेखनको आकर्षण बढ्दै गइरहेको छ । अन्त्यमा लघुकथाकार विजयराज आचार्यको अन्य कृतिहरु पनि प्रकाशित भएर हामीहरुले पढ््न पाउने बाचा गरेको छु ।